Dzisiaj chciałbym zaprezentować historię i przebieg kolejnej linii tramwajowej, której historia zaczyna się po unifikacji sieci tramwajowej we Wrocławiu za czasów Republiki Weimarskiej. Tyle że dzisiejszy jej przebieg nie ma nic wspólnego z historycznym, więcej – torowiska, które ta linia wykorzystywała przed wojną, dziś od wielu lat nie są nawet używane. Mowa o „trójce”.
Historia
Po unifikacji tramwajów za Republiki Weimarskiej
Jak wspomniałem, historia tej linii zaczyna się co najmniej w 1927 roku. Wówczas przebiegała następująco – zaczynała trasę na dzisiejszej Grochowej, następnie przez Gajowicką, Szczęśliwą, Zielińskiego i Muzealną na Podwale, a dalej przez Świdnicką do Rynku. Z tej trasy po dziś dzień używane jest tylko torowisko na Podwalu i częściowo na Świdnickiej…
Przed wojną…
Już w 1938 roku „trójka” jeździła całkowicie inaczej – z Sępolna przez dzisiejszy Plac Bema, św. Jadwigi (wtedy torowisko jednokierunkowe – powrót był przez św. Katarzyny i Świętego Ducha, okrążając kościół św. Wojciecha i Halę Targową), ks. Piotra Skargi, Kołłątaja, Ślężną do Alei Armii Krajowej. Czyli to była nieco skrócona dzisiejsza „dziewiątka”, bo torowisko nie było wówczas dociągnięte do Parku Południowego.
Powojenne wahadła
Po wojnie „trójkę” uruchomiono jako bardzo krótkie „wahadło” pomiędzy Rynkiem a skrzyżowaniem Legnickiej z Poznańską (Placem Strzegomskim). Stało się to 22 listopada 1945 roku i to była ostatnia linia tramwajowa uruchomiona w roku zakończenia wojny. Jednakże już w 1956 roku na schematach pojawiła się w relacji z Pilczyc do Leśnicy, po torowisku oddanym w 1949 roku.
Księże Małe – Leśnica
Trudno mi ocenić, kiedy „trójka” zaczęła jeździć w dzisiejszej relacji Księże Małe – Leśnica. Na pewno było tak w 1983 roku. I na pewno w taki sposób jeździ po dziś dzień, nie licząc lat 2005-2015 oraz okresów remontów na torowisku w kierunku Leśnicy – wówczas była skracana do Pilczyc. W tej formie to jedna z najdłuższych linii tramwajowych we Wrocławiu – prawie 18 km.
Trasa przejazdu
Zaniedbane Księże Małe
Wyjeżdżając z Księża Małego tramwaj pokonuje wzdłuż ulicy Opolskiej jeden z dwóch we Wrocławiu jednotorowych odcinków, po których tramwaje poruszają się w obu kierunkach. Ten ciągnie się od pętli Księże Małe do przystanku Głubczycka. Zabudowa jest tu, niestety, bardzo zaniedbana, a dodatkowo nie ma miejsca na dobudowę drugiego toru.
Koło dawnej zajezdni Krakowska
Na skrzyżowaniu z Karwińską ulica Opolska przechodzi w Krakowską. Następnie po prawej tramwaj mija Park Wschodni, po czym przecina dołem Obwodnicę Śródmiejską. Nieco dalej po lewej są markety budowlane (ja pamiętam Praktikera, teraz tam jest Leroy-Merlin). Niestety, nie wypatrzymy już miejsca po ZEA VIII Krakowska, które było także przez jakiś czas bazą dla autobusów Dolnośląskich Linii Autobusowych. W czasie, gdy ja mieszkałem we Wrocławiu (2008-2013) to miejsce – choć już mocno zaniedbane – jeszcze było wykorzystywane jako zajezdnia. Teraz patrząc na Street Viev nie jestem w stanie określić, gdzie to było. Może któryś mieszkaniec Wrocławia podpowie mi, co się tam teraz znajduje?
Między kamienicami
Za skrzyżowaniem z ulicą Na Niskich Łąkach, tramwaj jadąc ulicą Traugutta, wjeżdża między kamienice. I w takiej ciasnocie jedzie aż do Placu Wróblewskiego. Dawniej zdarzało się, że ze względu na duży ruch tramwaj klinował się w korku. Teraz jest wydzielone torowisko razem z buspasem w środku ulicy.
Ścisłe Centrum Wrocławia
Z Placu Wróblewskiego tramwaj przejeżdża na Plac Dominikański, a więc wjeżdżamy w ścisłe centrum Wrocławia. Jadąc Oławską i dalej Kazimierza Wielkiego objeżdżamy Rynek od południa i zachodu. Można się nań dostać z przystanków „Świdnicka”, „Zamkowa” (tego przystanku nie było gdy mieszkałem we Wrocławiu) albo „Rynek”.
Koło Zajezdni Popowice… Protramu… Whatever
Następnie tramwaj ulicą Świętego Mikołaja dojeżdża do Placu Jana Pawła II (w kierunku Rynku wraca ulicą Ruską). To oznacza wyjazd ze ścisłego centrum miasta. Dalej tramwaj ulicą Legnicką kieruje się przez Plac Strzegomski (na którym ustawiona jest instalacja „Pociąg do nieba”, czyli parowóz skierowany w górę, stojący przy Muzeum Współczesnym), rejon stacji Wrocław Mikołajów do dawnego ZET V Popowice. Znajduje się on po prawej stronie przystanku „Kwiska”. W latach 1999-2016 znajdował się tutaj zakład Protram Wrocław, dokonujący m.in. przebudowy należących do MPK Wrocław wagonów 105N/Na do standardu 105NWr/NaWr (zwanych potocznie „kartoflami”). Zakład zbudował także tramwaje 204WrAs, 205WrAs (z częściowo niską podłogą) oraz dla Krakowa jeden egzemplarz 405Kr oraz doczepy aktywne dla szczecińskich wagonów 105N2K/2000, na licencji Alstom. Po upadku Protramu, dawna zajezdnia Popowice stała się miejscem zgromadzenia taboru historycznego, do tej pory mocno rozczłonkowanego po całym Wrocławiu. Stacjonują tutaj pojazdy m.in. Towarzystwa Miłośników Wrocławia i Klubu Sympatyków Transportu Miejskiego.
Przy starym lotnisku Pilczyce
Przecinając zbieg ulic Legnickiej, Lotniczej, Na Ostatnim Groszu i Milenijnej tramwaj kieruje się w kierunku węzła Pilczyce, znajdującego się po południowo-wschodniej stronie stadionu Tarczyński Arena. Przed wojną po lewej stronie wzdłuż torowiska na Lotniczej prawdopodobnie znajdowało się trawiaste lotnisko. Dziś jest tutaj osiedle Gądów Mały, zbudowane głównie z Wielkiej Płyty (lotnisko zaś od 1945 roku zostało przeniesione na Strachowice, gdzie III Rzesza Niemiecka zbudowała terminal na potrzeby wojska już w 1938 roku).
Wielkie puste nic (kiedyś) na Złotnikach
Tramwaj następnie kieruje się ulicą Kosmonautów. Gdy ja mieszkałem we Wrocławiu, tereny na południe od torowiska były po prostu wielkimi polami, gdzieś w głębi dopiero były jakieś zabudowania Złotnik. Wszelkie inne zabudowania (Stabłowice) były na północ od torowiska. I tak było niemal do samej Leśnicy. Teraz zabudowania Złotnik mocno zbliżyły się do drogi głównej, a co za tym idzie – do torowiska. Dawniej tak było tylko przed samą Leśnicą.
Zaniedbana Leśnica
Tramwaj przecina Most Średzki Tramwajowy, po czym wjeżdża na pętlę Leśnica na samym obrzeżu tego osiedla. Z którego to Wrocław, niestety, pękać z dumy nie może (podobnie zresztą jak z Księża Małego). Część kamienic jest odnowiona, ale większość nadal straszy zniszczoną elewacją…
Trasa przejazdu
OPOLSKA (Księże Małe) – Krakowska – Traugutta – Plac Wróblewskiego – Oławska – Kazimierza Wielkiego – Świętego Mikołaja/ Ruska – Legnicka – Lotnicza – Kosmonautów – ŚREDZKA (Leśnica)
Zobacz też
Na „trójce” można spotkać od czasu do czasu tramwaje Skoda 16T, które zobaczymy tylko na wrocławskich torowiskach. Zapraszamy do zapoznania się także z tym materiałem.
