Dzisiaj chciałbym się skupić na konkurencyjnej wobec Griffina serii lokomotyw zbudowanej przez Pesę. Rodzina została nazwana Gama, choć początkowo miał to być Marathon.
Rodzina
Elektryczna Gama
Pierwszy przedstawiciel serii Gama – wersja elektryczna 111Ed – została zaprezentowana w tym samym czasie co Griffin, tzn. na targach InnoTrans w Berlinie w 2012 roku. Pojazd ten po przejściu wszystkich testów 111Ed-001 zaczęła jazdy testowe w Lotos Kolej. Gdy nie stwierdzono usterek, prototyp zaczął jazdy ze składami pasażerskimi w barwach PKP Intercity. Testy dwa razy przerywano – najpierw lokomotywa wróciła do Pesy, a po wznowieniu testów pociąg przez nią prowadzony potrącił człowieka, co wymusiło kolejne przerwanie jazd testowych. Po naprawie po raz kolejny prototyp skierowano do Lotos Kolej. Tam prowadziła składy towarowe do marca 2014. Po testach w firmach Pol-Miedź Trans i Orlen KolTrans UTK w lipcu 2014 roku wydał bezterminowe dopuszczenie do ruchu wszystkich typów elektrowozów z rodziny Gama.
Spalinowa Gama
Prototyp pojazdu spalinowego ukończono w połowie 2014 roku. Po wystawieniu we wrześniu na InnoTrans w Berlinie rozpoczęto serię testów dopuszczających pojazd do ruchu na sieci PKP.
Hybrydowa Gama
Od 2016 roku trwały prace nad pojazdem dwutrakcyjnym (elektryczno – spalinowym) dla PKP Intercity. Prototyp był gotowy w 2022 roku i aktualnie przechodzi procedurę dopuszczenia do ruchu na sieci PKP.
Eksploatacja
Koleje Mazowieckie – Gama + Sundeck
Pierwsze dwie lokomotywy – w nieco innej specyfikacji niż prototyp – zostały zamówione przez Koleje Mazowieckie w 2014 roku, wraz z wagonami piętrowymi Sundeck. Na ten typ lokomotywy będzie osobny artykuł.
PKP Intercity – spalinowy „Pojazd Eksperymentalny Szczególnie Awaryjny”
Kolejnym kontrahentem – jedynym na pojazdy spalinowe – był PKP Intercity. Pojazdy skierowano na trasy Ełk – Korsze, Ełk – Suwałki, Rzeszów – Zamość, Rzeszów – Zagórz, Krzyż – Gorzów Wielkopolski i Krzyż – Piła, a w późniejszym czasie także Rzeszów – Lublin. Spalinowe Gamy okazały się jednak bardzo awaryjnym sprzętem. Zaczęto je użytkować w czerwcu 2015, a już w lipcu ujawniły się pierwsze problemy – w czasie upałów przegrzewał się element przetwornicy pomocniczej, układ antypoślizgowy również nie działał jak należy.
Po dostarczeniu ostatniej Gamy PKP Intercity przestał wypożyczać od PKP Cargo starych lokomotyw SU46. Decyzja okazała się błędna. W styczniu 2016 roku praktycznie na wszystkich trasach obsługiwanych przez Gamy wprowadzona była zastępcza komunikacja autobusowa. Lokomotywy psuły się na potęge przy silnych mrozach. Producent próbował nieco poratować sytuację pożyczając prototypową Gamę 111Db-001. PKP Intercity wynajęło od Ceskich Drah 5 spalinowozów typu 760 (popularny „Nurek”). Sytuacja była tak zła, że przewoźnik 23 stycznia chciał wycofać z użytkowania wszystkie Gamy, 2 godziny później jednak wycofał się z tego. Ale 26 stycznia w kabinie maszynisty jednej z pozostałych w ruchu Gam pojawił się dym. W tej sytuacji UTK zdecydował się na weryfikację i kontrolę pojazdów 111D.
Kłopoty trwały dalej. W kwietniu 2016 było dostępnych 6 z 10 spalinowozów, niemniej 2 były wykluczone po wypadkach ze zwierzyną, a jedna po wykolejeniu w Białymstoku.
Latem 2016 Gamy znów się zaczęły sypać do tego stopnia, że za 46 na 124 połączenia między Rzeszowem a Zagórzem były podstawiane autobusy zastępcze.
Zimą 2017 podkarpackie Gamy znów okropnie defektowały. Sytuacja powtórzyła się także w 2018 roku. Z uszkodzeń mechanicznych najpoważniejszym były uszkodzenia sprzęgła. Wynikały one z eksploatacji spalinowozów na torowiskach o kiepskim stanie technicznym. Pod koniec 2018 roku w ruchu była tylko połowa z 10 pojazdów. Trzy były na naprawach silnika, dwie uległy uszkodzeniu w wypadkach i były odbudowywane. Producent twierdzi, że za częste defekty jednostki napędowej odpowiada wada seryjna. Usterki zostały naprawione, ale niesmak został…
PKP Intercity – zamówienie na hybrydy
Pomimo potężnych kłopotów z eksploatacją spalinowych Gam PKP Intercity zamówił u bydgoskiego producenta 16 pojazdów hybrydowych. Zostaje mieć nadzieję, że nie będą tak często defektować jak spalinowe. Na razie wiemy o nich tyle, że zakończono ich testy wewnętrzne i pojechały do Węglewa na tor doświadczalny.
Elektryczne Gamy – lepiej od spalinowych
Elektryczne wersje Gamy sprawdzają się znacznie lepiej, choć póki co tylko dwie lokomotywy w barwach Kolei Mazowieckich pracują z pociągami pasażerskimi. Pozostałe elektryczne pojazdy z tej rodziny prowadzą pociągi towarowe u różnych przewoźników.
Elektryczne Gamy są całkiem niezłe. Spalinowe trzeba mocno dopracować. O hybrydowych na razie nic nie wiemy. Czas pokaże, czy spalinowe zostaną poprawione i czy hybrydy będą mniej awaryjne.
Dane techniczne
| Typ | 111Eb 111Ed 111Db 111DE |
| Producent | Pojazdy Szynowe Pesa Bydgoszcz |
| Silniki | 111Eb i 111Ed: VEM DKLBZ 4514-4A 111Db: MTU 16V 4000 R84 111DE: – elektryczny: VEM DKLBZ 4514-4A – spalinowy: Cummins QSK60 |
| Moc znamionowa | 111Eb i 111Ed: 5,6 MW 111Db: 2,4 MW 111DE: – elektryczny: 2,8 MW – spalinowy: 2013 kW |
| Prędkość konstrukcyjna | 111Eb, 111Ed i 111Db: 160 km/h 111DE: – spalinowy: 120 km/h – elektryczny: 160 km/h |
| Masa służbowa | 111Eb i 111Ed: 82 t 111Db: 84 t 111DE: 86 t |
| Długość | 111Eb, 111Ed i 111Db: 19,8 m 111DE: 19,75 m |
| Szerokość | 3 m |
| Wysokość | 111Eb: 4,15 m 111Ed: 4,232 m 111Db: 4,3 m 111DE: b.d. |
Zobacz też
Wśród opisanych już pojazdów Pesa Bydgoszcz są m.in. wagony silnikowe 308B czy zespoły trakcyjne 13WE, 15WE i 16WE. Zapraszamy do zapoznania się z artykułami o tych pojazdach.
