*artykuł archiwalny, opublikowany na fanpage’u na Facebooku w dniu 18 sierpnia 2023 roku
Dzisiaj napiszę coś o nieśmiałym powiewie nowoczesności na torach Warszawskiej Kolei Dojazdowej. Pojazd wykonany przez fabrykę „PESA” w Bydgoszczy, docelowo, miał zastąpić ciągle utrzymywane, ale już mocno wyeksploatowane jednostki elektryczne typu EN94. Tak się jednak nie stało, ale wszystko po kolei.
Zmiana sposobu finansowania kolei – w tym także WKD – pozwoliła ogłosić przetarg na nowy pociąg samorządowi województwa mazowieckiego. Zapotrzebowanie obejmowało jedną fabrycznie nową jednostkę elektryczną. Miało to miejsce w 2003 roku. Ofertę złożyły dwie firmy – „PESA” Bydgoszcz oraz Zakłady Naprawce Taboru Kolejowego w Poznaniu. Po przeprowadzeniu postępowania przetargowego za korzystniejszą uznano ofertę bydgoskiego producenta.
Prototyp, oznaczony fabrycznie jako 13WE, zbudowano w 2004 roku. W czerwcu tegoż roku został skierowany do Warszawy na próby układu jezdnego, a później do Grodziska Mazowieckiego na właściwe testy. Nie można ich było przeprowadzić na torze testowym w Węglewie koło Żmigrodu, gdyż jednostka była przygotowana do jazdy pod napięciem 600 V, jakie jeszcze wtedy było stosowane na sieci WKD.
Urząd Transportu Kolejowego pod koniec sierpnia 2004 dopuścił skład do ruchu. Po nadaniu oznaczenia EN95-01 został w dniu 29 VIII 2004 roku przekazany do bazy WKD w Grodzisku Mazowieckim i wprowadzony do regularnego ruchu kolejowego na trasach pomiędzy Warszawą a Milanówkiem oraz Grodziskiem Mazowieckim. EN95 był pierwszym jednoprzestrzennym, wieloczłonowym pociągiem jeżdżącym w barwach WKD. Do liniowej eksploatacji wszedł 01 IX 2004, obsługując jeden z 10 obiegów na trasach podwarszawskiej kolejki.
Jednostka w początkowym okresie eksploatacji dość często defektowała. Awarii ulegały pantografy i sprężarki, przepalały się także przewody, przez co skład co chwila był na naprawie gwarancyjnej i szybciej szło go zobaczyć w halach warsztatowych w Grodzisku niż na trasie. Niestety, takie są, z reguły, sytuacje z prototypowym pojazdem.
Jesienią 2006 roku po wypadku z udziałem pojazdu ciężarowego na jednym z przejazdów kolejowych pociąg został na kilka miesięcy wyłączony z eksploatacji celem dokonania napraw uszkodzonych elementów. Po koniecznych naprawach w połowie 2007 roku jednostka otrzymała bezterminowe dopuszczenie do ruchu.
Bydgoska „PESA”, w razie udanej eksploatacji „Mazovii” (taka była handlowa nazwa jednostki 13WE) chciała dostarczyć na WKD jeszcze 9 takich pociągów. Plany taborowe jednak się zmieniały i bydgoski producent do następnych przetargów (z 2009 roku), na 14 pociągów o podobnych parametrach, wystawił (i w 2010 roku dostarczył) zupełnie nową konstrukcję – 33WE (inne oznaczenie jako 'EN97′).
W 2014 roku jednostka EN95 pojechała do fabryki celem przejścia modernizacji. Głównym założeniem było dostosowanie pociągu do planowanej zmiany zasilania na sieci WKD z 600 V DC na 3 kV DC. Przy okazji miały zostać zainstalowane kamery monitoringu wizyjnego, uszczelniony dach i przyciemnione boczne szyby. Modernizacja, planowana do września 2014 roku, przeciągnęła się aż do grudnia 2015, a odbiory – do kwietnia 2016, miesiąc przed zmianą systemu zasilania.
Co jeszcze ciekawsze – gdy 16 kwietnia 2016 pociąg wrócił do rozkładowej obsługi, po pięciu godzinach kursowania wrócił na warsztat. Zepsuty system informacji pasażerskiej i niedziałające kasowniki – choć uciążliwe – może dałoby się przeboleć, ale nie domykające się drzwi to było już bezpośrednie zagrożenie bezpieczeństwa. Jednostka następne 10 dni spędziła w warsztacie. Po naprawie kursowała jeszcze przez miesiąc. Wtedy ujawniły się usterki związane ze zmianą zasilania i pociąg znów pojechał na naprawę gwarancyjną. Do rozkładowych kursów powrócił dopiero w lutym 2017 roku. Jednak pociąg po zmianie napięcia nadal sprawiał problemy i 8 sierpnia 2019 roku został odstawiony. Ostateczna decyzja o nie przywracaniu Mazovii do ruchu i ustawieniu pociągu przy Sali Tradycji w Grodzisku Mazowieckim zapadła 28 sierpnia 2025 roku.
EN95 zdawać by się mogło stał się projektem porzuconym po prototypie… ale nie do końca tak było. Wprawdzie nie powstało więcej pociągów 13WE, ale jednostka stała się bazą dla wagonów silnikowych 308B (oznaczonych jako 'EN81′). Poza tym PESA budując jednostkę elektryczną 33WE bazowała właśnie na konstrukcji 13WE, co nie jest zabiegiem nowym i nie stosowanym dotychczas.
Na koniec nieco danych technicznych 'Mazovii’:
| Typ | 13WE |
| Producent | Pojazdy Szynowe Pesa Bydgoszcz |
| Rok produkcji | 2004 |
| Typ silników trakcyjnych | DKBLZ0910-04 |
| Liczba i moc silników trakcyjnych | 4 x 280 kW |
| Moc ciągła | 1120 kW |
| Prędkość konstrukcyjna | 90 km/h |
| Masa służbowa | 102 t |
| Układ osi | Bo’2’2’2’Bo’ |
| Długość | 60 m |
| Szerokość | 2,85 m |
| Wysokość | 3,93 m |
| Liczba miejsc siedzących | 150 |
| Liczba miejsc ogółem | 500 |
