ET21 – elektrowóz, który przyśpieszył elektryfikację*

Dzisiaj w naszym cyklu znajdzie się lokomotywa od której elektryfikacja pod obsługę pociągów towarowych na krajowej kolei nabrała rozpędu. Pafawag 3E (znana bardziej jako ET21), bo o niej dzisiaj będzie tu mowa, była też używana w ruchu pasażerskim… rzadko, ale była. Ale po kolei…

Lokomotywa ta stała się pierwszym elektrowozem krajowej produkcji do ruchu towarowego (nieco wcześniej wyszły lokomotywy EP02, które niemal równie szybko odstawiono ze względu na ogromną awaryjność). Cała część elektryczna pochodziła z radzieckiej maszyny WŁ-22M. Projekt opracowany przez wrocławski Pafawag w 1955 roku zaczął być realizowany dwa lata później. Pierwsze 70 sztuk okazało się za ciężkimi i kłopotliwymi w prowadzeniu pojazdami, dlatego już w 1960 roku wprowadzono istotne zmiany w konstrukcji maszyny. Zmniejszono grubość blach w poszyciu i podłodze, usprawniono hamulce, wózki oraz chłodzenie zawieszenia silników trakcyjnych. Lokomotywa przez to stała się o 8 ton lżejsza. Seria na PKP pozostała ta sama, ale oznaczenie fabryczne zmieniono na 3E/1. Wyszło ich w sumie z wrocławskiej fabryki aż 589 sztuk.

Przez kształt pudła oraz pochodzenie elektryki ET21 często przezywano „Kant”, „Sputnik” czy „Telewizor”. Jej postój na stacji można było rozpoznać po hałaśliwej pracy przetwornic. Silniki były zawieszone w sposób półodsprężynowany (zawieszenie tramwajowe, zwane także „za nos”).

Elektrowóz posiadał charakterystykę jazdy właściwą dla lokomotywy towarowej. Fakt ten, jak również widłowe prowadzenie zestawów kołowych i zawieszenie silników trakcyjnych „za nos” nieco utrudniały używanie tych pojazdów w ruchu pasażerskim. Co nie oznacza, że ET21 takich pociągów nie prowadziła, a przejściowo używano ich nawet do ekspresów. Maszyna ta jednak miała za główne zadanie prowadzić składy towarowe.

Cała seria miała zostać wycofana w 2002 roku, ale ponieważ nowsze ET22 za bardzo niszczyły torowiska na liniach o górskiej charakterystyce (tam gdzie wolno było poruszać się pojazdom o wózkach trójosiowych), starsze lokomotywy były w użyciu jeszcze do 2016 roku. Egzemplarz nr 57 jest do dzisiaj sprawnym eksponatem Skansenu Kolejowego w Chabówce.

Dzięki ET21 elektryfikacja w Polsce znacznie przyspieszyła. Jednak okazało się, że dla ciężkich pociągów towarowych potrzebny był jeszcze mocniejszy sprzęt. Jaki? Tego dowiecie się w kolejnych odcinkach niniejszej serii na które bardzo serdecznie Was zapraszam…

Na koniec, jak zwykle, najważniejsze dane techniczne lokomotywy:

*materiał archiwalny opublikowany na fanpage-u na Facebooku w dniu 27 lipca 2023 roku