Wskaźniki przytorowe ogólnoeksploatacyjne – „znaki drogowe” na torach

Oprócz kształtowych i świetlnych urządzeń sterowania ruchem kolejowym, mamy także odpowiedniki znaków drogowych, czyli wskaźniki przytorowe. Jest ich kilka rodzajów. Dziś opiszę znaczenie wskaźników ogólnoeksploatacyjnych, czyli takich, które dotyczą każdego pociągu niezależnie od rodzaju trakcji (choć kilka z nich mają zastosowanie tylko do konkretnego rodzaju trakcji bądź taboru).

Znaczenie wskaźników ogólnoeksploatacyjnych (wizualizacja dzięki uprzejmości p. Macieja Górowskiego – www.transportszynowy.pl)

Wskaźnik	Wizualizacja	Nazwa wskaźnika	Opis
W1		Wskaźnik usytuowania	Wskaźnik ustawiany jest w miejscu usytuowania tarczy ostrzegawczej lub przejazdowej. Na szlakach wyposażonych w czterostawną samoczynną blokadę liniową wskaźnik umieszczony jest pod przedostatnim semaforem odstępowym przed semaforem wjazdowym na stację
W2		Wskaźnik kierunku jazdy	Wskaźnik wskazuje kierunek jazdy pociągu. Może być umocowany pod semaforem wyjazdowym lub na słupie obok. Litera wskazuje stację końcową lub najbliższy węzeł i zapala się w momencie podania sygnału zezwalającego na jazdę
W3		Wskaźnik unieważnienia	Wskaźnik oznacza, że semafor lub tarcza zaporowa ustawiona z prawej strony toru nie odnosi się do niego. Wskaźnik ten umieszcza się pod semaforem/tarczą zaporową. Ponieważ jest to białe ciągłe światło, aby nie został pomylony z sygnałem manewrowym, latarnia musi być opisana „W3”.
W4		Wskaźnik zatrzymania	Wskaźnik umieszcza się na stacjach i przystankach osobowych. Wyznacza on miejsce zatrzymania czoła pociągu na stacji/przystanku osobowym. Najczęściej jest na końcu peronu, ale zdarza się, że znajduje się w innym miejscu, np. przed rozjazdem znajdującym się przed końcem peronu
W5		Wskaźnik przetaczania	Wskaźnik wyznacza granicę przetaczania składów. Umieszczany jest w miejscach, gdzie wyznaczenie takiej granicy jest konieczne w odległości minimum 100 m od semafora wjazdowego. Stosowany jest niezależnie od tarcz manewrowych.
W6		Wskaźnik ostrzegania	Wskaźnik ten nakazuje podać sygnał Rp1 „Baczność”. Ustawiany jest w miejscach niebezpiecznych, gdzie nadjeżdżający pociąg mógłby być niewidoczny.
W6a		Wskaźnik przejazdowy	Wskaźnik ten informuje o zbliżaniu się pociągu do przejazdu kolejowo-drogowego lub przejścia wyposażonego w półsamoczynny lub samoczynny system przejazdowy, powiązanego lub uzależnionego w systemach stacyjnych
W6b		Wskaźnik ostrzegania przed niebezpiecznym przejazdem kolejowo-drogowym lub przejściem	Wskaźnik oznacza, że za nim znajduje się przejazd kolejowo-drogowy lub przejście, przed którym należy podać sygnał Rp1 „Baczność”. Wskaźnik stosowany jest przed półsamoczynnym przejazdem kolejowo-drogowym lub przejściem nie powiązanym lub uniezależnionym od urządzeń stacyjnych SRK lub nie poprzedzonym tarczami ostrzegawczymi przejazdowymi. Należy go stosować także przed przejazdami lub przejściami, na których ruchem kierują uprawnieni pracownicy oraz w miejscach stale zamkniętych rogatek, które otworzyć mogą jedynie uprawnieni pracownicy.
W7		Wskaźnik robót torowych	Wskaźnik nakazuje podanie sygnału Rp1 „Baczność” celem ostrzeżenia ekip pracujących przy torze o nadjeżdżającym pociągu
W8		Wskaźnik ograniczenia prędkości	Nakazuje zmniejszenie prędkości do wartości podanej w dziesiątkach km/h na wskaźniku. Obecnie przedział wykazywania ograniczenia prędkości na wskaźniku jest co 5 km/h (dawniej co 10 km/h) – wartość „6” oznacza ograniczenie prędkości do 60 km/h, zaś 5,5 – do 55 km/h. Brak cyfry na wskaźniku oznacza ograniczenie prędkości do 20 km/h. Wskaźnik ustawia się w odległości obowiązującej na linii drogi hamowania pociągu przed początkiem miejsca, przez które należy przejechać z ograniczoną prędkością. W przypadku braku skrajni wskaźnik W8 umieszczany jest wierzchołkiem w górę – wówczas na wskaźniku w przypadku ograniczenia prędkości do 20 km/h musi znajdować się cyfra „2” ze względu na możliwość pomylenia ze wskaźnikiem W6. Wskaźniki W8 uprzedzają o miejscach ograniczeń prędkości wymienianych w „Wykazie Ograniczeń Stałych”.
W9		Wskaźnik odcinka ograniczonej prędkości	Wskaźniki te wskazują miejsca początku (grot w dół) i końca (grot w górę) odcinka, który należy pokonać ze zmniejszoną prędkością, wykazaną na wskaźniku W8 oraz w „Wykazie Ograniczeń Stałych”. Jeżeli na wskaźniku znajduje się litera „C”, oznacza to że ograniczenie prędkości dotyczy czoła pociągu (dawniej taka informacja znajdowała się jedynie w „Wykazie Ograniczeń Stałych”) – taka sytuacja ma miejsce najczęściej na przejazdach kolejowo-drogowych. Na nowszych wskaźnikach W9 znajduje się powtórzenie określenia prędkości jazdy ze wskaźnika W8. Ze względu na kształt wskaźniki te potocznie nazywane są „sierżantami”.
W10a		Wskaźniki odcinka z popychaniem	Wskaźnik nakazuje rozpoczęcie popychania składu. Umieszczany jest około 100 m przed miejscem, w którym należy rozpocząć popychanie.
W10b			Wskaźnik nakazuje zaprzestania popychania składu. Umieszczany jest w miejscu, gdzie należy zaprzestać popychania.
W11a		Wskaźniki uprzedzające	Uprzedza o tarczy ostrzegawczej, semaforze odstępowym albo semaforze, którego obrazy sygnałowe mogą nie być widoczne z wymaganej odległości w sposób ciągły. Przed tarczami ostrzegawczymi zawsze stawiane są trzy wskaźniki. Przed semaforami, których sygnały mogą nie być widoczne w sposób ciągły, stawia się cztery takie wskaźniki. W przypadku ryzyka przekroczenia skrajni stawiane są wersje pomniejszone (kwadratowe, umieszczone nieco powyżej główki szyny).
W11b		Wskaźniki uprzedzające	Uprzedza o tarczy ostrzegawczej posterunku ruchu, na którym rozpoczyna się odcinek zelektryfikowany napięciem 3 kV prądu stałego. Ustawiany jest wyłącznie na liniach kolejowych bez sieci trakcyjnej. W przypadku ryzyka przekroczenia skrajni stawiane są wersje pomniejszone (kwadratowe, umieszczone nieco powyżej główki szyny).
W11c		Wskaźniki uprzedzające	Uprzedza o tarczy ostrzegawczej posterunku ruchu, na którym rozpoczyna się odcinek zelektryfikowany napięciem 25 kV prądu zmiennego. Ustawiany jest zarówno na liniach kolejowych bez sieci trakcyjnej, jak i na liniach zelektryfikowanych prądem stałym o napięciu 3kV (w Polsce to zasadniczo tylko linie przygraniczne z Niemcami). W przypadku ryzyka przekroczenia skrajni stawiane są wersje pomniejszone (kwadratowe, umieszczone nieco powyżej główki szyny).
W11p		Wskaźniki przejazdowe	Uprzedzają, że w odległości 400 m (wskaźnik z dwoma trójkątami) i 200 m (wskaźnik z jednym trójkątem) znajduje się tarcza ostrzegawcza przejazdowa. Wskaźnik z jednym trójkątem umieszczany jest zawsze przed tarczą przejazdową, wskaźnik z dwoma trójkątami – tylko wówczas, gdy sygnały na tarczy mogą nie być widoczne z wymaganej odległości w sposób ciągły.
W12		Wskaźnik parowozowy	Nakazuje załodze parowozu zamknąć pokrywę popielnika i zakropić popielnik. Umieszczany jest w odległości 200 m przed mostami, wiaduktami itp. Wskaźnik ten spotyka się bardzo rzadko ze względu na fakt, że trakcja parowa nie jest już właściwie używana w ruchu planowym (ja osobiście, mieszkając we Wrocławiu i jeżdżąc do Jeleniej Góry, na linii 274 widziałem taki tylko w jednym miejscu między Sędzisławiem a Marciszowem – już wtedy był mocno pordzewiały, a po modernizacji tego odcinka pewnie zniknął)
W13		Wskaźnik torowy	Nakazuje podnieść nożyce i zamknąć skrzydła pługa odśnieżnego i zachować szczególną ostrożność przy pracy podbijarek, oczyszczarek tłucznia i innych maszyn torowych. Umieszczany jest 50 m od przejazdów kolejowo-drogowych, rozjazdów, mostów, wiaduktów, urządzeń oddziaływania na tor lub innych urządzeń torowych. Jeżeli w odległości 150 m od wskaźnika znajdują się dwie tego typu przeszkody – oznaczane są jako jedna dwiema kratami, 50 m przed pierwszą z nich
W14		Wskaźnik odcinka ograniczonej prędkości	Wskaźniki te mają takie samo znaczenie jak wspomniane wcześniej wskaźniki W9, z tym że W14 umieszczane są za tarczą sygnału drogowego D6 „Zwolnić bieg”. Ograniczenia osłonięte wspomnianym sygnałem drogowym – w przeciwieństwie do tych osłoniętych wskaźnikiem W8, znajdujących się w „Wykazie Ograniczeń Stałych” – mają charakter czasowy i umieszczane są w rozkazie szczególnym „O”. Również cyfry na początku odcinka i litera „C” na jego końcu mają takie samo znaczenie jak przy wskaźnikach W9.
W15		Wskaźnik zmiany lokalizacji	Wskaźnik ten oznacza, że semafor, sygnalizator powtarzający lub tarcza ostrzegawcza, które nie są umieszczone w miejscu, w którym powinny się znajdować, pomimo tego odnoszą się do toru. Wskaźnik umieszczany jest w miejscu, gdzie semafor (sygnalizator, tarcza) zgodnie z instrukcją Ie-1 powinny się znajdować. Najczęściej taka sytuacja ma miejsce w obrębie stacji, gdzie skrajnia nie zawsze pozwala ustawić sygnalizatory w miejscach, w których powinny się znajdować (np. w Jeleniej Górze przy torze nr 1 w kierunku Wrocławia semafor ze względu na zbyt małą przestrzeń pomiędzy torami 1 i 2 znajduje się po lewej stronie toru)
W16		Wskaźnik przystanku osobowego	Uprzedza, że w odległości drogi hamowania znajduje się przystanek osobowy.
W17		Wskaźnik ukresu	Oznacza miejsce przy rozjazdach, do którego można zająć tor taborem. Dawniej bardzo często ten wskaźnik był wykonywany z wkopanej w odpowiednie miejsce i pomalowanej na biało-czerwono zużytej szyny.
W18		Wskaźnik Samoczynnej Blokady Liniowej	Wskaźnik ten jest umieszczany na ostatnim semaforze odstępowym samoczynnej blokady liniowej (wieloodstępowej blokady liniowej). Tak oznaczony semafor pełni rolę tarczy ostrzegawczej przed semaforem wjazdowym na stację.
W19		Wskaźnik uprzedzający o braku drogi hamowania	Ostrzega, że odległość pomiędzy dwoma następnymi semaforami lub pomiędzy następną tarczą ostrzegawczą a semaforem jest mniejsza od obowiązującej na danej linii drogi hamowania. Jeśli wskaźnik jest podświetlany, wówczas zapala się gdy nadawany jest sygnał zezwalający na jazdę (ma to miejsce najczęściej wtedy, gdy semafor pozwala na jazdę w dwóch kierunkach, a tylko w jednym występuje taka sytuacja – gdy semafor osłania tylko jeden kierunek, można zastosować wskaźnik jako tarczę ze strzałką z elementów odblaskowych)
W20		Wskaźnik braku drogi hamowania	Ostrzega, że odległość pomiędzy tarczą ostrzegawczą lub semaforem, na którym umieszczony jest wskaźnik, a następnym semaforem, jest mniejsza od obowiązującej na danej linii drogi hamowania. Jeśli wskaźnik jest podświetlany, wówczas zapala się gdy nadawany jest sygnał zezwalający na jazdę.
W21		Wskaźnik podwyższenia prędkości	Umieszcza się go pod semaforem. Oznacza, że za semafor nadający sygnał zezwalający na jazdę z ograniczoną prędkością, można przejechać z prędkością wyższą od dozwolonej przez podawany sygnał, lecz nie większą niż podana na wskaźniku. Wskaźnik pod semaforami mogącymi nadawać sygnały zezwalające na jazdę z maksymalną lub zmniejszoną prędkością musi być podświetlany. Wskaźnik pod semaforem mogącym nadawać tylko sygnały zezwalające na jazdę z prędkością zmniejszoną mogą być wykonane jako stałe z materiałów odblaskowych.
W21a		Wskaźnik uprzedzający o podniesieniu prędkości przy następnym semaforze	Oznacza, że przy następnym semaforze wskaźnik W21 zezwala na przejazd za semafor z prędkością podwyższoną. UWAGA: wskaźnik W21a stosowany jest wyłącznie na zarządzenie zarządcy infrastruktury lub w ramach projektów pilotażowych, których zadaniem jest opracowanie wytycznych dla przyszłego systemu sygnalizacji kolejowej
W22		Wskaźnik jazdy pociągu towarowego	Wskaźnik zezwala na przejazd bez zatrzymania ciężkiego pociągu towarowego na wzniesieniu powyżej 6 promili na długości drogi hamowania obok semafora samoczynnego wskazującego sygnał S1 „Stój” z prędkością nie przekraczającą 20 km/h
W23		Wskaźnik odcinka izolowanego	Oznacza początek odcinka zwrotnicowego lub torowego wyposażonego w system kontroli niezajętości toru. Informuje o miejscu, w którym trzeba zatrzymać czoło przetaczanego składu tak aby możliwe było przełożenie zwrotnicy. Wskaźnik ten może być w postaci np. skrzynki kablowej do czujnika zajętości toru.
W24		Wskaźnik kierunku przeciwnego	Oznacza, że dalsza jazda odbywać się będzie po torze przeciwnym do zasadniczego (dawniej niewłaściwym). Wskaźnik podświetlany jest w momencie podania na semaforze sygnału zezwalającego na jazdę.
W25		Wskaźnik ogrzewania	Oznacza stanowisko elektrycznego ogrzewania pociągu. Podświetlone na czerwono strzałka, numer toru i błyskawica oznaczają, że stojący na danym torze skład jest aktualnie ogrzewany. Wskaźnik stosowany jest przy torach postojowych, na których odbywa się ogrzewanie pociągów.
W26a		Wskaźnik kierunku jazdy	Oznacza przejazd z grupy torów dalekobieżnych na grupę torów podmiejskich. Podświetlany w momencie podania na semaforze sygnału zezwalającego na jazdę. Taki wskaźnik można spotkać np. w Warszawskim Węźle Kolejowym i w rejonie Trójmiasta
W26b		Wskaźnik kierunku jazdy	Oznacza przejazd z grupy torów podmiejskich na grupę torów dalekobieżnych. Podświetlany w momencie podania na semaforze sygnału zezwalającego na jazdę. Taki wskaźnik można spotkać np. w Warszawskim Węźle Kolejowym i w rejonie Trójmiasta
W27 (wycofany)		Wskaźnik zmiany prędkości	Wskazuje miejsce zmiany i obowiązującą od tego miejsca prędkość drogową. Został zastąpiony wskaźnikiem W27a
W27a		Wskaźnik zmiany prędkości	Wskazuje miejsce zmiany i obowiązującą od tego miejsca prędkość drogową. Prędkość podawana jest w dziesiątkach km/h z przedziałem co 5 km/h. Obecnie miejsce zmiany prędkości drogowej uprzedzane jest wskaźnikiem W8 (dawniej nie było żadnego uprzedzenia o zmianie prędkości drogowej, a wskaźnik W8 uprzedzał jedynie o ograniczeniach stałych, wymienionych w „Wykazie Ograniczeń Stałych”)
W28		Wskaźnik kanału radiowego	Wskazuje miejsce zmiany kanału radiołączności i obowiązujący od tego miejsca numerze kanału radiowego. Maszynista po minięciu wskaźnika ma obowiązek przełączyć kanał swojego radiotelefonu oraz jak najszybciej nawiązać łączność z dyżurnym ruchu odcinkowym pracującym na częstotliwości danego kanału. Zmiana kanału dotyczy także kierownika pociągu. Wskaźnik dotyczy jedynie systemu łączności analogowej VHF. Oznaczenie literowe dotyczy zarządcy infrastruktury (np. R – PKP Polskie Linie Kolejowe, S – PKP SKM Trójmiasto)
W29		Wskaźnik nawiązania łączności	Oznacza, że należy nawiązać łączność z dyżurnym ruchu odcinkowym. Stosowany jest na liniach kolejowych, na których ruch prowadzony jest na podstawie radiotelefoniczej komunikacji dyżurnego ruchu z maszynistą lub kierującym pojazdem pomocniczym. Dawniej te wskaźniki można było spotkać na odcinku linii kolejowej nr 405 pomiędzy Szczecinkiem a Słupskiem, wyposażonej wówczas w system Zugleitfunk 2000 austriackiej firmy Kapsch. W wyniku zaniedbań po stronie zarządcy infrastruktury (za które po dziś dzień nikt nie poniósł odpowiedzialności) zdarzył się wypadek w Korzybiu w 2010 roku, a po modernizacji tego odcinka system został całkowicie zdjęty.
W30		Wskaźnik ważenia składu	Oznacza prędkość, z jaką należy przejechać przez wagę. Podświetlany jest po podaniu zezwolenia wjazdu na wagę.
W31		Wskaźnik kasowania	Wskazuje, że sygnalizator, pod którym się znajduje, jest unieważniony (nieczynny).
W32		Wskaźnik czoła pociągu	Wskazuje miejsce, gdzie ma zatrzymać się czoło pociągu o długości wykazanej na wskaźniku, wyrażonej w metrach.
W33		Wskaźnik początku obowiązywania systemu ERMTS/GSM-R	Oznacza miejsce zmiany systemu radiołączności pociągowej i obowiązujący od tego miejsca system ERMTS/GSM-R
W34		Wskaźnik końca obowiązywania systemu ERMTS/GSM-R	Oznacza koniec obowiązującego do tego miejsca systemu ERMTS/GSM-R
W35		Wskaźnik ograniczenia prędkości na kierunku zwrotnym	Oznacza, że stałe ograniczenie prędkości na rozjeździe oznakowane wskaźnikami W8 i W9 obowiązuje tylko na kierunku zwrotnym wskazanym strzałką nad wymienionymi wskaźnikami.
W36		Wskaźnik ograniczenia prędkości na kierunku zwrotnym	Oznacza, że czasowe ograniczenie prędkości na rozjeździe oznakowane sygnałem drogowym D6 i wskaźnikiem W14 obowiązuje tylko na kierunku zwrotnym wskazanym strzałką nad tarczą sygnału drogowego i wskaźnikiem.

Zobacz też

Wiele wskaźników przytorowych odnosi się do kształtowych i świetlnych semaforów lub tarcz ostrzegawczych. Zapraszamy do zapoznania się również z tymi artykułami.