Dziś kontynuujemy opisywanie świetlnych urządzeń Sterowania Ruchem Kolejowym. Wiemy już co nieco o semaforach świetlnych i sygnalizatorach powtarzających. Tym razem będzie na temat tarcz ostrzegawczych, przejazdowych i manewrowych.
Tarcze ostrzegawcze
Tarcze ostrzegawcze uprzedzają o sygnale nadawanym przez semafor, do którego się odnoszą. Tarcza świetlna to sygnalizator z jedną lub dwiema komorami świetlnymi. Odnosi się do semafora będącego za nią, dlatego też przy jej oznaczaniu używa się oznakowania semafora, o którego sygnale uprzedza (np. tarcza oznaczona „ToF” odnosi się do semafora wjazdowego „F”). Sama tarcza jest oznaczona wskaźnikiem W1, a poprzedzona wskaźnikami W11a lub W11b (w tym drugim przypadku – stosowanym wyłącznie na liniach bez trakcji elektrycznej – tarcza uprzedza o semaforze wjazdowym na szlak zelektryfikowany).
Tarcze jednokomorowe stosowane są przed semaforami mogącymi wskazywać wyłącznie sygnały o zmniejszeniu prędkości do 40 lub 60 km/h (S10-S13 lub S10a-S13a, semafory takie są oznaczone cyfrą 2 przy oznaczeniu semafora). W pozostałych przypadkach stosuje się tarcze dwukomorowe.
Jeżeli odległość między semaforem, do którego odnosi się tarcza a kolejnym semaforem lub kolejną tarczą ostrzegawczą jest mniejsza niż obowiązująca na danej linii droga hamowania pociągu, pod tarczą ostrzegawczą montuje się wskaźnik W19 uprzedzający o braku wymaganej drogi hamowania. Wskaźnik może być stały lub podświetlany (w tym drugim przypadku wskaźnik zostaje podświetlony w momencie nadania przez tarczę sygnału uprzedzającego o sygnale nadawanym przez semafor, do którego odnosi się tarcza.
Oprócz uprzedzenia o sygnale nadawanym przez semafor półsamoczynny, do którego semafor się odnosi, tarcze ostrzegawcze stosuje się także na szlakach z dwustawną wieloodstępową Samoczynną Blokadą Liniową. Wówczas tarcza znajduje się przed każdym semaforem odstępowym w odległości drogi hamowania. Na trzy- i czterostawnych Samoczynnych Blokadach Liniowych rolę tarczy ostrzegawczej pełni ostatni semafor odstępowy.
Sygnały na świetlnych tarczach ostrzegawczych (animacja dodana dzięki uprzejmości p. Macieja Górowskiego (www.transportszynowy.pl)):
| Sygnał | Opis | Wizualizacja |
| Os1 | Semafor, do którego odnosi się tarcza, wskazuje sygnał „Stój” |  |
| Os2 | Semafor, do którego odnosi się tarcza, wskazuje sygnał zezwalający na jazdę z maksymalną dozwoloną prędkością (S2-S5) | |
| Os3 | Semafor, do którego odnosi się tarcza, wskazuje sygnał zezwalający na jazdę z prędkością nie przekraczającą 100 km/h (S6-S9) | |
| Os4 | Semafor, do którego odnosi się tarcza, wskazuje sygnał zezwalający na jazdę z prędkością nie przekraczającą 40 km/h (S10-S13) lub 60 km/h (S10a-S13a) |
Tarcze ostrzegawcze przejazdowe
Tarcze przejazdowe to stosunkowo nowe urządzenia sterowania ruchem kolejowym. Stosuje się je głównie na liniach o dużych prędkościach przejazdowych, ale coraz częściej można je spotkać także na liniach o znaczeniu lokalnym. Są to sygnalizatory świetlne, których tarcza jest zbliżona kształtem do trójkąta, a składają się z ustawionych poziomo dwóch świateł pomarańczowych i dwóch ustawionych pionowo świateł białych. Ich umiejscowienie jest oznaczone tak samo jak tarcz ostrzegawczych – wskaźnikiem W1. Poprzedzone są wskaźnikami W11p, ustawione 400 (jeśli jest taka konieczność) i 200 m od tarczy. Tarcze przejazdowe oznaczone są kilometrem i hektometrem, w którym na linii znajduje się przejazd, przy czym na torze nieparzystym linii oznaczeniem na tarczy jest najbliższy hektometr nieparzysty, a na torze parzystym – najbliższy hektometr parzysty. Jeżeli tarcza stoi na torze przeciwnym do zasadniczego, przy oznaczeniu należy dodać literę „N”.
W stanie zasadniczym tarcze są wygaszone. Dopiero gdy pociąg przejedzie nad czujnikiem torowym, tarcza (zasilana, inaczej niż inne urządzenia SRK, prądem stałym 12V) zaczyna nadawać odpowiedni sygnał na temat sprawności urządzeń przejazdowych na przejeździe, do którego się odnosi.
Sygnały na tarczach przejazdowych (animacja dodana dzięki uprzejmości p. Macieja Górowskiego (www.transportszynowy.pl)):
| Sygnał | Opis | Wizualizacja |
| Osp1 | Urządzenia sygnalizacji na przejeździe, do którego tarcza się odnosi, są niesprawne – jazda przez przejazd z prędkością nie przekraczającą 20 km/h |  |
| Osp2 | Urządzenia sygnalizacji na przejeździe, do którego tarcza się odnosi, są sprawne – jazda z maksymalną dozwoloną prędkością |
Tarcze manewrowe
Tarcze manewrowe spotkamy właściwie tylko na stacjach. I ze względu na to, że aby zachować skrajnię mało gdzie można je stawiać na słupach, najczęściej to sygnalizatory karzełkowe. Regulują one manewry w obrębie stacji – zarówno lokomotyw luzem, jak i całych składów. Tarcze manewrowe oznacza się literami „Tm” oraz numerem kolejnym tarczy zgodnie z rosnącym kierunkiem kilometrażu linii, na której znajduje się stacja.
Przy dużych stacjach (np. rozrządowych) stosuje się numerację grupową. Każda grupa wówczas ma numerację tarcz dziesiątkami lub setkami, w zależności od potrzeb (np. Tm10-19, Tm100-199).
Tarczami manewrowymi mogą być również semafory wyjazdowe jak i drogowskazowe (wówczas pod oznaczeniem semafora musi znaleźć się litera „m”). Semafory wjazdowe nie pełnią funkcji tarcz manewrowych.
Sygnały na tarczach manewrowych (animacja dodana dzięki uprzejmości p. Macieja Górowskiego (www.transportszynowy.pl)):
| Sygnał | Opis | Wizualizacja |
| Ms1 | Jazda manewrowa zabroniona |  |
| Ms2 | Jazda manewrowa dozwolona |
Tarcze manewrowe zamykają rozdział o świetlnych urządzeniach sterowania ruchem kolejowym. W następnym tekście na temat urządzeń sterowania ruchem kolejowym przyjrzymy się sygnałom drogowym i wskaźnikom przytorowym. O niektórych już wspominałem w tekstach na temat semaforów czy tarcz, tym razem będzie jednak ich pełen przekrój.
Zobacz też
Ponieważ tarcze uprzedzają o sygnałach podawanych przez semafory świetlne, a nierzadko i kształtowe, proponujemy zapoznanie także z artykułami traktującymi o tychże urządzeniach sterowania ruchem kolejowym.
Podziękowania
Jednocześnie bardzo dziękujemy panu Maciejowi Górowskiemu za udostępnienie materiałów ze swojej strony www.transportszynowy.pl. Pan Maciej ciężko pracował nad wykonaniem animacji i wizualizacji zarówno semaforów, jak i tarcz ostrzegawczych, podobnie jak nad opisem znaczenia tych sygnałów oraz zasad ich ustawiania. Jesteśmy wdzięczni, że pozwolił nam z owoców swojej pracy korzystać.
