W dniu dzisiejszym chciałbym opowiedzieć co nieco na temat Ikarusów 280, które przewinęły się przez wrocławskie MPK. Wprawdzie na stanie przewoźnika już nie ma żadnego węgierskiego autobusu, a tylko jeden został uratowany przez tamtejszy Klub Sympatyków Transportu Miejskiego, ale te robiące wielką chmurę dymu autobusy są integralną częścią wrocławskiej historii komunikacji miejskiej. Dlatego też chciałbym o nich opowiedzieć nieco więcej.
Rodzaje Ikarusów 280 we Wrocławiu
Ikarus 280.26 – 250 sprowadzonych pojazdów
Autobus ten to najbardziej kojarzony Ikarus w naszym kraju. Jest wyposażony w silnik RABA D2156HM6U. Do 1989 roku jednostka napędowa zblokowana była z ręcznym 5-biegowym Csepelem, w 1990 roku model ten otrzymał również skrzynię ręczną, ale o 6-ciu przełożeniach (o tym dokładniej w dalszej części). Nieco polepszyło to przyspieszenie, bo przełożenia były nieco krótsze niż w 5-biegowym modelu.
Wrocław tego podtypu eksploatował w sumie aż 250 sztuk. Pierwsze 280.26 przyjechały w roku 1981 w liczbie 45 autobusów (#5001-5045). W następnym roku miejski przewoźnik razem z 55-ma sztukami 280.02 (#5046-5100), o których opowiem za chwilę, otrzymał też 35 wozów 280.26 (#5101-5135). Kolejnych 90 „Madziarów” (#5136-5225) przyjechało w 1983 roku. Za to w 1984 roku do MPK Wrocław dostarczono tylko 15 „lewarów” (#5226-5240). Rok później przyszło niewiele więcej, bo tylko 20 sztuk (#5241-5260). Tyle samo wozów przyszło w 1986 (#5261-5280), za to w 1987 roku przyjechało tylko 8 tych autobusów (#5281-5288). Wówczas też pierwszego z nich -#5010 – przerobiono na pogotowie techniczne (zwaną we Wrocławiu „Iskra”) poprzez odłączenie sekcji B i zabudowanie tylnej ściany. Rok później żaden nowy przegubowiec nie przyjechał, natomiast skasowano pierwszego „Węgra” – był to autobus #5014 z pierwszej dostawy, a trzy inne przebudowano na „Iskry” (nawiasem mówiąc dwa z nich służą w ten sposób po dziś dzień). W 1989 roku zakupiono jeszcze 13 Ikarusów (#5289-5301), ale i skasowano szesnaście innych, z czego aż 14 z dostawy z roku 1982. Kolejne trzy zostały przebudowane na pogotowia techniczne.
W 1990 roku została dostarczona ostatnia partia Ikarusów 280.26. Przyszło 14 sztuk (#5302-5315), ale te już były wyposażone w inną skrzynię biegów. Poprzednicy mieli 5-biegowego Csepela, ta czternastka dostała wprawdzie również Csepela, ale opartego o 6-biegowego ZF-a. Słychać to było zarówno po dźwięku pracy skrzyni biegów, jak i silnika. Trzy starsze modele przerobiono na „Iskry”.
Mimo niemalże hurtowej kasacji tych autobusów w latach 90-tych, po 2000 roku po Wrocławiu tego modelu jeździło jeszcze 111 sztuk, nie licząc „Iskier”. Ostatniego Ikarusa z 5-biegową przekładnią skasowano w 2009 roku, ostatniego z 6-biegową skrzynią – rok później.
Autobusy były porozdzielane między wszystkie działające wtedy zajezdnie: ZEA VII Grabiszyńska (obecnie Centrum Historii „Zajezdnia”), ZEA VIII Wilczy Kąt (w połowie lat 90-tych przejęta przez DLA, zburzona w 2008 roku podczas przebudowy ulicy Krakowskiej), ZEA IX Obornicka i ZEA X Tyska (zniszczona w czasie powodzi w 1997 roku, reaktywowana w 2020 dla firmy Mobilis, od 2025 roku znów pod jurysdykcją MPK Wrocław). Obsługiwały linie o największych potokach podróżnych. Z czasem jednak zaczęły być wypierane przez nowocześniejsze konstrukcje – Jelcz/ Volvo M180, Volvo B10MA, Volvo B10BLE 2×6, Volvo 7000A i Volvo 7700A, a ich los przypieczętowały dostawy Mercedesów O530G Citaro II.
We Wrocławiu nie zachował się, niestety, żaden Ikarus 280.26.
Ikarus 280.02 – zamiast do NRD – na ulice Wrocławia
W Polsce wozy tego typu oprócz Wrocławia jeździły także w Okręgu Katowickim (dzisiejszy Górnośląski Okręg Przemysłowy). Głównym jednak rynkiem zbytu wersji 280.02 była Niemiecka Republika Demokratyczna. Z zewnątrz oraz mechanicznie nie różniły się zbytnio od innych węgierskich autobusów modelu 280. Silnik RABA D2156HM6U był zblokowany z 6-biegową skrzynią ręczną ZF S6-90, stosowaną w tym modelu znacznie wcześniej niż w 280.26 (od 1979 roku). Z zewnątrz jedynie po pełnych oknach można było wywnioskować, że to coś innego niż znacznie powszechniejsze 280.26.
Pierwszy taki autobus we Wrocławiu pojawił się w 1982 roku. W sumie przybyło ich 55 i zostały rozdzielone pomiędzy istniejące wtedy ZEA nr VII Grabiszyńska i VIII Wilczy Kąt (Krakowska). Część trafiła później do częściowo otwartej w 1983 roku zajezdni na Obornickiej. Wozy obsługiwały linie o dużym natężeniu ruchu. Pojazdy te nosiły numery taborowe 5046-5100.
Autobusy te stosunkowo szybko zakończyły karierę we Wrocławiu. Pierwszy z nich – #5050 – poszedł na złom już w 1987 roku, następny dwa lata później. Pojazdom #5074 i 5075 w 1988 roku zabrano naczepę i zabudowano tylną ścianę, przerabiając je na pojazdy pomocy technicznej (tzw. „Iskry”) i nadając numery 1163 i 1168. W podobny sposób rok później przebudowano Ikarusa #5076, po czym otrzymał numer 1188. Ostatnia taka przeróbka miała miejsce w 1992 roku, gdy Ikarusa #5093 przerobiono na „Iskrę” #1257. Wóz 1163 skasowano już w 1994 roku, w 1999 roku zezłomowano 1257, w 2002 roku na złom poszedł 1188. „Iskrę” #1168 przemianowano w 1992 roku na #1179, ale jej dlasze losy są mi nieznane.
Ostatniego w służbie MPK Ikarusa 280.02 #5084 skasowano w 2001 roku. Nie był to jednak koniec eksploatacji tego modelu we Wrocławiu. W roku 1996 roku miejski przewoźnik sprzedał do Autotramu pojazd początkowo mający numer taborowy 5097, później 1132 – gdy został zdjęty z ruchu liniowego w 1987 roku i przeznaczony na pojazd nauki jazdy. Autotram oznaczył go początkowo #10001, później 4. W 2005 roku trafił do Marco Polo we Wrocławiu jako autobus bezpłatny na Centrum Handlowe Bielany. Jeździł na tym samym obiegu co Mercedes-Benz O405G. Wówczas autobus był już po naprawie głównej i miał zmienione czoło. Tak było do 2007 roku, jednak jego los od tego czasu aż do zezłomowania w 2011 roku jest mi nieznany.
Ikarus 280.70E – ostatnia „dziesiątka”
Już na pierwszy rzut oka autobusy te różniły się od pozostałych Węgrów. Z przodu zupełnie inny logotyp. Z boku – zamiast znanej „harmonijki” – dwupłatowe drzwi. Zupełnie inne brzmienie pojazdu – bo i silnik inny, choć producent ten sam. Wewnątrz zupełnie oddzielona kabina kierowcy od reszty przedziału pasażerskiego – aby posprzątać autobus lub zwyczajnie zmienić tablicę na drugi kierunek w przestrzeni pasażerskiej na pętli kierowca musiał wychodzić przez swoją połówkę zewnętrznych drzwi i wejść ich drugą połówką. No i najważniejsze – brak lewarka, bo zainstalowano automatyczną skrzynię biegów ZF 4HP-500.
Wrocław kupił 10 sztuk tych autobusów. Wszystkie przyjechały w 1995 roku i wszystkie poszły na Obornicką. Grabiszyńska, Wilczy Kąt i Tyska musiała obejść się „lewarami”. Obsługiwały wszystkie linie, gdzie potrzebny był tabor przegubowy i obsługa należała do ZEA IX, a po przekazaniu do DLA ZEA VIII, zamknięciu po powodzi ZEA X oraz przerobieniu na muzeum ZEA VII – w całym mieście.
Dwa pierwsze 280.70E – #5316 i 5317 – skasowano już w 2009 roku. Wóz #5325 poszedł na złom w 2012 roku, a rok później – #5318. W 2014 roku wycofano pięć tych pojazdów, ale trzy z nich nie poszły na żyletki – wozy #5320 i 5324 odkupił Klub Sympatyków Transportu Miejskiego (niemniej #5324 został pocięty w 2019 roku, zaś 5320 służy po dzień dzisiejszy), zaś autobus #5322 pojechał do Poznania, bo kupiło go Stowarzyszenie Instytut Rozwoju i Promocji Kolei. Służy tam po dzień dzisiejszy.
Ostatniego 280.70E – #5321 – wycofano w 2015 roku i wtedy też zezłomowano. To zakończyło historię Ikarusa 280 w MPK Wrocław, ale nie w samym Wrocławiu. Jak wspominałem, w 2014 roku dwa Ikarusy odkupił Klub Sympatyków Transportu Miejskiego. Jeden został skasowany pięć lat później, drugi do dzisiaj obsługuje linię historyczną. Stacjonuje na terenie dawnego ZET V Legnicka (później Protramu, obecnie bazy pojazdów zabytkowych i historycznych)
Dane techniczne
| Marka | Ikarus |
| Model | 280 |
| Typ | 280.02 280.26 280.70E |
| Silnik | 280.02 i 280.26: RABA D2156HM6U 280.70E: RABA-MAN D10UTS 180 |
| Moc maksymalna | 280.02 i 280.26: 192 KM 280.70E: 245 KM |
| Skrzynia biegów | 280.02: ZF S6-90 280.26: – Csepel ASH75.2 (#5001-5045, 5100-5301) – ZF S6-90 (#5302-5315) 280.70E: ZF 4HP-500 |
| Masa własna | 12,5 t |
| Masa całkowita | 22,5 t |
| Długość | 16,5 m |
| Szerokość | 2,5 m |
| Wysokość | 3,16 m |
| Liczba miejsc siedzących | 280.02: 37 280.26: 35 280.70E: 29 |
| Liczba miejsc ogółem | 280.02: 109 280.26: 160 280.70E: 145 |
Zobacz też
Ikarusy 280 są pierwszymi opisanymi autobusami z Wrocławia, ale w serii o komunikacyjnych rodzynkach wspomnieliśmy także o innych, późniejszych przegubowcach jeżdżących w tym mieście – Jelczach M181 w trzech wersjach oraz MAN-ie NG313. Zapraszamy do zapoznania się z tymi materiałami.
