W dniu dzisiejszym chciałbym co nieco napisać na temat rodziny jednostek elektrycznych bydgoskiej Pesy, które zostały zaprojektowane do ruchu regionalnego, a wyszło ich kilka wersji. Chodzi o rodzinę Elf, która w Polsce mocno się rozpowszechniła.
ELF nie pierwszy z Pesy…
Bydgoski producent zrobił już wcześniej kilka typów pociągów. Najpierw zbudowano dla Warszawskich Kolei Dojazdowych Mazovię (13WE/EN95). Miało być 10 składów – wyszedł tylko jeden. Na jego podstawie zbudowano wagon silnikowy 308B (EN81). Miał spory potencjał, ale zbudowano ich tylko osiem, a w użyciu zostały dwa. Poźniej zbudowano jednostkę 15WE (ED59) 'Acatus’ dla województwa łódzkiego i to był jedyny pociąg tego typu, który teraz stoi pod halami Pesy i nie bardzo wiadomo, co z nim zrobić. Większe zamówienie poszło na jednostki 16WE, używane po dziś dzień w PKP Intercity. Tych jest 14 sztuk. Ale nadal nie było zamówień na pociągi typowo do połączeń regionalnych, a jedną z przyczyn była wysoka podłoga w długich składach oraz zbyt mała pojemność w przypadku pojedynczego wagonu (który już niską podłogę miał).
Nowy projekt
Inżynierowie Pesy wówczas zaprojektowali zupełnie nowy pociąg (a właściwie serię pociągów), opierając się na rozwiązaniach zagranicznych pociągów – Talent 2 produkcji Bombardiera oraz Desiro ML wykonanych przez Siemensa. Tak powstały dwa rodzaje pociągów – Elf i Acatus II, który jest uboższą wersją Elfa, a o którym opowiem innym razem.
Kilka wersji
Elf występuje w kilku wersjach długości. Są wersje dwuczłonowe (34WE), trójczłonowe (21WE), czteroczłonowe (22WE), pięcioczłonowe (48WE) i sześcioczłonowe (27WE). Występują w odmianach aglomeracyjnych i lokalnych. Projektowana była też wersja dalekobieżna, ale nigdy nie została wyprodukowana. Dla PKP Intercity zaproponowano zupełnie nowy pociąg – Dart, o którym również opowiem innym razem.
Wnętrze pojazdu jest projektowane zgodnie z życzeniem zamawiającego. Siedzenia mogą być ustawione grupowo 2+2 lub równolegle do linii okien. Pociągi aglomeracyjne mogą być wyposażane w stojaki na rowery i miejsca dla osób niepełnosprawnych, ale bez toalet. W pociągach regionalnych znajdują się takie same stojaki i miejsca dla niepełnosprawnych, ale są też toalety o zamkniętym obiegu i dostosowane do potrzeb osób niepełnosprawnych. Na życzenie zamawiającego skład może być klimatyzowany, wyposażony w gniazdka elektryczne lub USB, Wi-fi, biletomaty i kasowniki.
Obecnie wszystkie jednostki produkowane pod marką Elf są oparte na platformie Elf II, spełniającą wymogi TSI. Ponieważ jednak Elfy są drogie, a Acatusów II już się nie produkuje, Pesa stworzyła tańszą rodzinę pojazdów – Acatus Plus. O niej jednak kiedy indziej.
Gdzie go spotkamy?
Pojazdy Pesy kupiło kilku przewoźników oraz samorządów wojewódzkich. Pierwsze już w 2011 roku trafiły do Kolei Śląskich. To 9 jednostek z rodziny 22WE. Te jeszcze zostały oznaczone jako EN76, ale następne – sześcioczłonowe 27WEb, które przyjechały w 2013 roku w liczbie 6 sztuk – zostały pod oznaczeniem producenta. Zaś w latach 2017-2020 Pesa dostarczyła Kolejom Śląskim sześć jednostek platformy Elf II: cztery dwuczłonowe 34WEa, pięć trójczłonowych 21WEa oraz dwanaście czteroczłonowyc h 22WEd. Pociągi te można spotkać głównie na trasach z Gliwic do Częstochowy, z Sosnowca do Tychów Lodowisko oraz z Częstochowy do Wisły Głębce. Pesa dostarczyła więcej jednostek niż zostało zamówionych, a to w ramach kar za opóźnienia w dostawach, przez co zamiast nowych Elfów na liniach obsługiwanych przez Koleje Śląskie jeździły pociągi 14WE z Industrial Division, wagony silnikowe 308B (EN81) oraz jednostki EN71KM i EN57FPS.
Kolejnym użytkownikiem Elfów stała się SKM Warszawa. Kupiono 13 jednostek sześcioczłonowych 27WE bez toalet. Dostarczono je w II połowie 2011 roku, co pozwoliło wycofać wypożyczone jednostki EN57. W kolejnym przetargu Pesa przegrała już z Impulsem od Newagu. Elfy obsługują linie S2 i S3, rozpoczynające się na Lotnisku Chopina, a to z uwagi na dotację celową z UE. Pesa miała jeszcze szansę w 2018 roku sprzedać Elfy II do SKM Warszawa, ale umowa została zerwana rok później, gdyż Pesa nie wyrabiała się z produkcją. Złożone pociągi po przebudowie trafiły na trasy w województwie kujawsko – pomorskim.
Również Koleje Mazowieckie są użytkownikami Elfów od roku 2011. Zostało to opisane w oddzielnym artykule.
Województwo Świętokrzyskie zamówiło cztery krótkie Elfy (34WE), które w 2011 roku zaczęły kursować na tamtejszych torach. Obsługują linie z Kielc do Ostrowca Świętokrzyskiego, Krakowa i Częstochowy.
Elfy jeżdżą także w Kolejach Wielkopolskich. Po wielu perturbacjach związanych z odwołaniami Stadlera i hiszpańskiego CAF-u, a nawet próbą wymuszenia przez CAF odwołania przetargu, zamówione przez województwo 22 Elfy (typu 22WEa) w latach 2012-2014 przyjechały w rejon Poznania. Obsługują linie Poznań – Opalenica, Poznań – Zbąszynek, Poznań – Mogilno, Poznań – Rawicz, Poznań – Jarocin – Ostrów Wielkopolski, Poznań – Jarocin – Krotoszyn i Poznań – Krzyż. Okazało się jednak, że przy większym ruchu nawet czteroczłonówki to za mało. Dlatego w 2017 roku zamówiono 10 pięcioczłonowych pojazdów 48WE, aby nieco rozładować tłum na najbardziej obleganych kursach. Zanim jednak dojechał ostatni Elf II z tej dostawy, zamówiono pięć kolejnych jednostek pięcioczłonowych (48WEb) z opcją rozszerzenia o jeszcze dwie. Ostatnia jednostka z pierwszego zamówienia dotarła w marcu 2020, z drugiego – w kwietniu 2021.
Na Warmii kursuje tylko jeden Elf. Dostarczono go w 2012 roku.
Kujawsko – pomorskie ma 15 Elfów. Sześć pierwszych (wersja 22WEc) dostarczono w latach 2014-2016 do obsługi połączenia BiT City (Bydgoszcz Główna – Toruń Wschodni). Cztery dwuczłonowe (34WE) dostarczono w 2018 roku. Pozostałe pięć przyjechało w listopadzie 2022. Są to przearanżowane jednostki, które miały trafić na warszawską SKM.
Na dużą dostawę czekają teraz Koleje Dolnośląskie, które zamówiły 25 pociągów w wersji 5-członowej (48WEc). Województwo podkarpackie ma 7 tych jednostek (5 trójczłonowych i 2 czteroczłonowe), a do Kolei Małopolskich w 2021 roku trafiły cztery 4-członowe.
„To nie są tanie rzeczy, panie Ferdku…”
Elf jest udaną konstrukcją. Niestety, wysoka cena powoduje, że dużo powszechniejsze są pociągi Impuls z Newagu, o których niedawno opowiadałem.
Dane techniczne
| Typ | 21WE 22WE 27WE 34WE 48WE |
| Producent | Pojazdy Szynowe Pesa Bydgoszcz |
| Silniki trakcyjne | TMF 59-39-4 TMF 50-29-4 |
| Prędkość konstrukcyjna | 160 km/h |
| POZOSTAŁE DANE ZALEŻĄ OD ZAMAWIAJĄCEGO I DŁUGOŚCI SKŁADU |
