104 – historia Ursynowa, ale i Białołęki… – Historia Transportu Publicznego

W kolejnym odcinku o historii warszawskich linii autobusowych chcę Wam przedstawić losy linii o nr „104”, która pojawiła się na mapach stołecznej komunikacji już w 1948 r. Od początku związana z Mokotowem i Ursynowem by, po chwilowym zniknięciu, powrócić na Białołęce i Bródnie… zapraszam na podróż śladem „stoczwórki”.

Początki: lata 1948–1973

Pierwszym dniem jej bytności w historii był 4 listopada 1948 roku, gdy zastąpiła linię „R kreślone” na wydłużonej trasie do Wolicy. Wolica była wówczas maleńką podwarszawską miejscowością, do której prowadziła brukowana szosa… niewielu z Was pewnie się zorientuje, że tą szosą jest dzisiaj szeroka jak lotnisko ulica Nowoursynowska. Prawie 80 lat jednak zmienia wygląd danego rejonu miasta, prawda? Spójrzcie na przebieg pierwotnej trasy, za portalem trasbus.com, obowiązującej w latach 1948-1950:

DWORZEC POŁUDNIOWY (kraniec na ul. Puławskiej) – Puławska – aleja Wilanowska – Dominikańska – Nowoursynowska – Nowoursynowska [odcinek obecnie nieistniejący] – Nowoursynowska – Wolica: ulica bez nazwy – WOLICA

W 1950 roku, na ponad dwa lata, wycofano autobusy z brukowanej szosy do Wolicy ze względu na jej tragiczny stan powodujący uszkodzenia zawieszenia autobusów. Tymczasowym krańcem stał się Ursynów (Ośrodek Szkoleniowy). W międzyczasie, w maju 1951 roku, miejscowość Wolica oficjalnie włączono w granice administracyjne Warszawy.

Od 5 V 1960 r., uchwałą Rady Narodowej m. st. Warszawy oficjalnie nadano odcinkowi bez nazwy prowadzącemu do pętli „Wolica” nazwę „Nowoursynowska” jako przedłużenie w/w ulicy już w granicach Warszawy. Do początku grudnia 1973 roku linia kursowała pomiędzy Dworcem Południowym a tym krańcem bez żadnych zmian aż do…

Zmiany tras w latach 70.–80.

… 2 grudnia 1973 roku, gdy Poleceniem Służbowym MZK 71/73 przedłużono trasę w kierunku północnym od Dworca Południowego aleją Niepodległości i Rakowiecką do ulicznego krańca u zbiegu ulic Rakowieckiej i Akacjowej. Autobusy w drodze do tego krańca pokonywały kryterium uliczne ulicami Ludwika Narbutta, Jana Karola Chodkiewicza oraz Rakowiecką. W tym rejonie Mokotowa, z uwagi na bardzo ścisłą zabudowę oraz wąskie ulice po obu stronach al. Niepodległości, nie było możliwości wytyczenia klasycznej pętli. W grę wchodziły jedynie krańce uliczne z tzw. kryteriami ulicznymi.

Do końca lipca 1981 roku notowano spokój ze zmianami tras, aż tu przyszedł moment, gdy odcinek między Rakowiecką a Dworcem Południowym przejęła linia o nr „182”, a nasza bohaterka znów wróciła na swoją pierwotną trasę z lat 1948-1973. Jedyną zmianą było skierowanie na objazd zamkniętej ulicy Nowoursynowskiej poprowadzony ulicami: Dolina Służewiecka, Jana Rosoła i Nugat. Do obsługi, zgodnie z Poleceniem Służbowym MZK 37/81, kierowano cztery autobusy z zajezdni MZK „Woronicza”.

W Prima Aprilis roku 1986 zmieniono nazwę krańca „Dw. Południowy” na „Wilanowska”, który z dodanym później przedrostkiem „metro” funkcjonuje po dziś dzień, czyli już prawie 40 lat. Warto tą rocznicę zaznaczyć, o co niewątpliwie zadbamy na naszych łamach, szerszą akcją informacyjną. We wrześniu 1988 roku, jak boomerang, trasa „stoczwórki” powróciła na ul. Rakowiecką, z jedną zmianą. Kraniec usytuowano na ulicy Łowickiej. Do końca 1989 roku trasa linii przebiegała następująco, z zachowaniem zamkniętej al. Niepodległości oraz z przejęciem obsługi Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego, a zatem:

RAKOWIECKA (przystanek na ul. Łowickiej) – Łowicka – A. Madalińskiego (powrót: A. Madalińskiego – J. K. Chodkiewicza – Rakowiecka – RAKOWIECKA) – Kazimierzowska – I. Krasickiego – Wielicka – aleja Niepodległości – Puławska – Wałbrzyska – Nowoursynowska – Ciszewskiego – Rosoła – Nugat – Nowoursynowska – WOLICA.

Lata 90.: kryzys i zawieszenia

Od stycznia 1990 roku autobusy ponownie wycofano z odcinka ul. Nowoursynowskiej prowadzącej do pętli „Wolica” z powodu katastrofalnego stanu nawierzchni. Jak się okazało było to definitywne pożegnanie „104” z tym kawałkiem sieci warszawskiej komunikacji miejskiej. Do dzisiaj w ten rejon nie dociera żadna komunikacja autobusowa. Nowy odcinek trasy od skrzyżowania ulic Jana Rosoła i Przy Bażantarni przedstawiał się tak:

RAKOWIECKA – … – Rosoła – Przy Bażantarni – NATOLIN POŁUDNIOWY (powrót: NATOLIN POŁUDNIOWY – Przy Bażantarni – Stryjeńskich – Belgradzka – Rosoła)

Jeszcze w tym samym roku autobusy linii „104”, najstarszej linii w historii Ursynowa, dotarły do tymczasowej pętli o nazwie „Natolin-Kabaty” zlokalizowanej na… parkingu przy ul. Rosoła. Jak znamy z historii prowizoryczne rozwiązania często są najtrwalsze. To rozwiązanie przetrwało prawie dwa lata, aż do początku wakacji roku 1992, gdy linię zawieszono, a trasę przejęła linia o nr „108”. Zawieszenie trwało aż do końca października, by z początkiem listopada nasza dzisiejsza bohaterka przejęła część trasy linii okresowej o nr „331” i została skierowana w zupełnie nowe rejony. Zaryzykuję tezę, że trasa nowej „104” biegła znikąd do nikąd, choć MZK Warszawa łącząc obydwie linie przeprowadziło racjonalizację wykorzystania taboru. Nowa trasa przebiegała tak:

FABRYKA DOMÓW – Łączyny – Wyczółki – Poleczki – Puławska – Wałbrzyska – Nowoursynowska – Ciszewskiego – Nowoursynowska-Bis – Nugat – Gandhi – Dereniowa – Ciszewskiego – URSYNÓW POŁUDNIOWY

Ta, bardzo dziwna, wersja trasy przetrwała tylko do kolejnych wakacji by ulec zawieszeniu, a z dniem 1 września 1993 roku zostać oficjalnie zlikwidowaną. Tak zakończyła się trwająca od 1948 roku historia „stoczwórki” związana z Mokotowem i Ursynowem, gdzie linia już nigdy nie wróciła. Obecnie nie zanosi się by tam powróciła z uwagi na uruchomienie w 1995 roku pierwszej linii metra.

Nowe życie na Białołęce

Z dniem 1 lipca 1995 roku, w wyniku wydzielenia z trasy linii zwykłej „145” (o niej będziemy pisać w późniejszym terminie), „104” powróciła na mapy warszawskiej komunikacji miejskiej, ale łącząc Bródno z Nowodworami. Zupełnie nowa trasa przedstawiała się tak:

BRÓDNO-PODGRODZIE – Chodecka – Kondratowicza – Łabiszyńska – Kopijników – Białołęcka – Brzeziny (pętla) – Białołęcka – Płochocińska – Marywilska – Marcelin (pętla) – Marywilska – Płochocińska – Modlińska – Obrazkowa – Myśliborska – Światowida – NOWODWORY (kraniec przy ul. Książkowej)

W taki sposób rozpoczęła się „wędrówka” linii po prawej stronie Wisły, bowiem od 1996 roku zmian tras, zarówno stałych jak i okresowych, zanotowaliśmy więcej niż przez 45 lat jej istnienia na Mokotowie oraz Ursynowie. Przedstawię je Wam z telegraficznym skrócie, bowiem nie chcę wprowadzać tutaj nudy… a więc od października 1996 roku, tylko w soboty, niedziele oraz święta, wprowadzono skrócenie trasy do krańca „Brzeziny” argumentując problemami kadrowymi Miejskich Zakładów Autobusowych. Sześć miesięcy później weekendowa skrócona trasa zaczęła obowiązywać także w dni powszednie. Oficjalnie przyjęto ją jako stałą. Do Nowodworów skierowano okresową linię, kursującą tylko w dni powszednie, oznaczoną jako „304” (ciekawe, że ona także ma swój krótki epizod na Mokotowie oraz Ursynowie, przypadek?). Trzy i pół roku później zamieniono trasy obydwóch linii i takim sposobem „104” ponownie zawitała na Nowodworach, a „304” na Brzezinach.

Z początkiem marca 2007 roku połączono linie „104” z „304” w jedną, całotygodniową o nr „104” i wycofując z najmniej uczęszczanego przez Pasażerów odcinka trasy między Nowodworami a Brzezinami skierowano na nową trasę. Argumentem za tą zamianą było zwiększenie częstotliwości kursowania, na krótszej trasie, oraz doprowadzenie do połączenia ułatwiającego dojazd do linii tramwajowej z Bródna do centrum Pragi i dalej m.in. do Śródmieścia.

ŻERAŃ FSO – Toruńska – Wysockiego – Bazyliańska – Kondratowicza – Łabiszyńska – Kopijników – Białołęcka – BRZEZINY

Przed Nami jeszcze dwie istotne zmiany w przebiegu linii na terenie Białołęki. W połowie grudnia 2015 roku autobusy skierowano na dotychczas pozbawione komunikacji miejskiej ulice Wielkiego Dębu oraz Echa Leśne pozwalając mieszkańcom nowych osiedli wybudowanych po północnej stronie Trasy Toruńskiej (S8) uzyskać bezpośredni dojazd do wcześniej wymienionej linii tramwajowej, gdzie tramwaje linii m.in. „1”, „3”, „4”, „25” czy „41” kursowały co chwilkę tworząc szybki i sprawny dojazd do centrum Pragi i dalej do innych obszarów Warszawy.

Ostatnią zmianą, trwającą po dziś dzień, było skrócenie trasy do krańca ulicznego o nazwie „Metro Bródno”, gdzie skierowano większość autobusów po otwarciu ostatniego odcinka linii metra M2 po praskiej stronie. Obecnie autobusy linii „104”, z zajezdni MZA R-6 „Płochocińska”, kursują na trasie:

METRO BRÓDNO – Kondratowicza – Łabiszyńska – Kopijników – Białołęcka – Wielkiego Dębu – Echa Leśne – Juranda ze Spychowa – Białołęcka – BRZEZINY

Na koniec wspomnę Wam tylko, że w całej swojej historii linię obsługiwały: