W miarę odwiedzania kolejnych wąskotorowych zakątków Polski można odnieść wrażenie, że operatorzy każdej z nich próbują skupić się trochę innych aspektach zachowania historii. Dziś będziemy przez chwilę w centralnej Polsce. Wobec tego, może słowo zakątek brzmi po prostu kiepsko? Bo to same centrum. W każdym razie województwo Łódzkie ma bardzo przyjazną Rogowską Kolej Wąskotorową, szkoda tylko że nie zawsze przyjaźnie do niej podchodzi. Ale o tym później.
Wąskotorówka o prześwicie 750 mm (pierwotnie 600 mm) i ogólnej długości 68 km prowadzi z Rogowa przez Jeżów, Rawę Mazowiecką, Pągów do Białej Rawskiej, a kiedyś zaglądała nawet z Rawy do Żdzar. W przeciwieństwie do już omawianych w naszym cyklu, powstała dość późno, bo w 1915 roku. Region Rogowa (leżącego między Skierniewicami a Koluszkami) słynie z ciekawego epizodu pisarza Władysława Reymonta. Autor „Chłopów” i noblista jeszcze w XIX wieku pracował na Kolei Warszawsko-Wiedeńskiej jako dróżnik. Kolej wąska rodziła się od jego czasów, od 1845 roku, jednak kolejne niepowodzenia w zbieraniu funduszy, odkładały tę inwestycje. W czasie I wojny światowej kolej polowa, później przekształcona w Rogowską została zbudowana przez oddziały niemieckie. W pierwszym etapie powstała parowozownia, warsztat, stacja przeładunkowa. Chwilę później kolejka wówczas o znaczeniu raczej tylko militarnym pojechała do Białej Rawskiej i Żdżar. Po konflikcie światowym rozpoczęła przewozy pasażerskie i towarowe. W 1918 roku kolejkę przejęło Ministerstwo Kolei Żelaznych, w latach 20. zbudowano nową stację w Rawie. Niestety odgałęzienie na południowy wschód dość szybko zostało rozebrane.
Kolej przetrwała II wojnę światową bez większych strat, a w latach 50. XX wieku poddana została modernizacji, a także przekuciu rozstawu z 600 na 750 mm. Chwilę później do ruchu weszły parowozy Px48. Największy ruch towarowy zanotowano na przełomie lat 60 i 70. XX wieku. Do eksploatacji weszły wówczas transportery na wagony normalnotorowe. Ciekawostką tych lat było oddanie do użytku skrzyżowania linii z Centralną Magistralą Kolejową, oczywiście z pomocą wiaduktu. Lata 80. i 90. to coraz większy schyłek przewozów: i pasażerskich, i towarowych. Szczątkowy ruch prowadzono do jesieni 2001 roku. Kolej Rogowska wówczas zakończyła prace pod szyldem PKP. Już rok później (październik 2002) linię przejął Powiat Rawski i wydzierżawił Fundacji Polskich Kolei Wąskotorowych. Ruch turystyczny pod jej egidą ruszył w kolejnym roku i trwa do dziś, choć z różnym natężeniem.
Fundacja przez szereg lat sprowadziła i uratowała wiele pojazdów kolejowych, zrealizowała też mnóstwo projektów, początkowo niewielkich, ale z czasem jednak coraz ciekawszych i przykuwających oko miłośników. Wśród nich były i są:
- Wystawa czasowa pn. „95 lat Kolei Wąskotorowej Rogów – Rawa – Biała”,
- Porządkowanie przestrzeni publicznej w obrębie wjazdu na zabytkową stację Rogów Towarowy Wąsk. poprzez montaż bramy wjazdowej i wymianę ogrodzenia,
- Przywrócenie do ruchu historycznego wagonu osobowego Bxhpi 1908 (3Aw),
- Poprawa jakości usług turystycznych poprzez modernizację peronu i ciągu latarniowego na stacji Rogów Towarowy Wąsk. z zachowaniem wartości historycznej obiektów i poprawą sprawności układu oświetleniowego,
- Uruchomienie lokomotywy Lyd1-204,
- Uruchomienie pługa 802S-03,
- Zakup i uruchomienie lokomotywy 803D-16,
- Odbudowa wagonu motorowego MBxd2-215 (trwa nadal),
- Przywrócenie do sprawności technicznej poprzez naprawę główną (w III etapach) parowozu Px48-1911 (trwa nadal i jest realizowana w Koszalinie, część pieniędzy została pozyskana nawet z Rezerwy Rządowej).
Stacja Rogów Towarowy Wąskotorowy będąca w gestii Fundacji to jedna z rozleglejszych tego typu stacji wąskiego toru w Polsce. Posiada mnóstwo torów bocznych, nastawnię, warsztaty, tory splotowe rozstawu 1435 mm, semafory kształtowe, dużą ekspozycję zabytkowego taboru uratowanego przed palnikiem przez Fundację Polskich Kolei Wąskotorowych, mnóstwo transporterów, a także górkę do załadunku wagonów normalnotorowych. Oprócz prac przy wąskim taborze, Fundacji udało się pozyskać (w 2019 roku) i odświeżyć wagon pocztowy Pdn, wagon z miejscami do leżenia typu 110Ac, popularnie nazywany „kuszetką” oraz wagon barowy typu 113Alux (w 2022 roku). Wcześniej zabezpieczono także dwuosiowy wagon kryty oraz lokomotywy SM03 i LS60. W 2021 roku Urząd Marszałkowski Województwa Łódzkiego ogłosił przetarg na przygotowanie opracowania eksperckiego dla projektu „Identyfikacja kluczowego kierunku rozwoju Kolei Wąskotorowej Rogów – Rawa – Biała”. Środki na ten cel pochodziły z dwóch źródeł: budżetu Województwa Łódzkiego i pieniędzy unijnych – Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Łódzkiego na lata 2014-2020.
Dokument miał określić warunki organizacyjno-finansowe dalszego funkcjonowania Kolei Rogowskiej. Prace obejmowały analizę czterech wariantów, bardzo różnych pod względem ruchu i zaangażowania środków. Temat był w użyciu aż do 2023 roku. Wówczas stwierdzono, że dawna Rogowska Kolej Dojazdowa funkcjonująca obecnie pod nazwą Kolej Wąskotorowa Rogów – Rawa – Biała nie zostanie włączona w regionalny system transportowy. Opracowanie pod nazwą Identyfikacja kluczowego kierunku rozwoju KWRRB zostało wykonane i odebrane na koniec 2023 r. Samorząd stwierdził, że rozpatrywane warianty zakładające utworzenie regularnych połączeń pasażerskich budziły sprzeciw mieszkańców i okazały się kontrowersyjne z uwagi na przebieg linii kolejowej w bezpośrednim sąsiedztwie zabudowań. Po chwili euforii, wróciła więc stagnacja, dająca niestety niewiele pozytywów na przyszłość. Stan torowiska pogarszał się już w latach 2010-2016. Najpierw wyłączono z użytkowania odcinek Jeżów – Rawa (22 km, w styczniu 2016), a następnie Rawa – Biała Rawska (19 km, w lipcu 2024). Ruch prowadzony jest obecnie na 7 kilometrowym odcinku Rogów – Jeżów, ale stan infrastruktury nie napawa optymizmem. Fundacja oczywiście stara się ratować szlak własnym sumptem (remont układu torowego w Jeżewie, czy też pojedyncza wymiana podkładów na całym dostępnym jeszcze szlaku). Podziwiam stałą akcję „dzień wolontariatu”, słynną na całą Polskę i prowadzoną bardzo regularnie. Prace nawet w zimę obejmują zarówno wagony, tabor pomocniczy jak i urządzenia stacji Rogów Towarowy Wąskotorowy. Przy frekwencji przykładowo w 2023 roku na poziomie 22 000 pasażerów, powinno znaleźć się rozwiązanie, które pozwoli wyremontować infrastrukturę i przywrócić ruch na tym, pełnym malowniczym odcinku. Pamiętajmy też, że od 2021 roku wdrożono wspólny bilet ŁKA + KWRRB.
Trzymam kciuki, że zmieni się podejście i wąskotorówki takie jak Rogowska dostaną swoją pełną szansę. Na razie czekam na koniec remontu parowozu Px48, a Was zapraszam do wspaniałej mekki wąskiego toru. Wśród propozycji kursów są mikołajkowe, wtorkowe szkolne w maju i czerwcu, letnie niedzielne oraz zimowe feryjne, W Rogowskim taborze naprawdę jest co oglądać.
