MZK Biała Podlaska – Jelcz M11 - Historia Transportu Publicznego

Jelcz M11 w MZK Biała Podlaska – autobus, który przez lata stanowił trzon miejskiej komunikacji

Historia komunikacji miejskiej w Białej Podlaskiej to nie tylko dzieje kolejnych linii autobusowych i rozwoju przedsiębiorstwa, ale również opowieść o pojazdach, które każdego dnia woziły mieszkańców do pracy, szkół i urzędów. Wśród nich szczególne miejsce zajmuje Jelcz M11 – autobus, który w latach osiemdziesiątych i dziewięćdziesiątych stał się symbolem komunikacji miejskiej nie tylko w Białej Podlaskiej, ale również w całej Polsce.

Autobus zrodzony z potrzeb swojej epoki

Lata osiemdziesiąte były okresem ogromnego zapotrzebowania na nowe autobusy miejskie. Jelczańskie Zakłady Samochodowe nie były w stanie samodzielnie zaspokoić potrzeb polskich przedsiębiorstw komunikacyjnych, dlatego zdecydowano się wykorzystać doświadczenia węgierskiego Ikarusa.

W efekcie powstał Jelcz M11, będący połączeniem skróconego nadwozia Jelcza PR110 z podwoziem oraz zespołem napędowym autobusu Ikarus 260. Produkcję rozpoczęto w 1985 roku, a zakończono pięć lat później. Łącznie powstało około 2600 egzemplarzy, które trafiły niemal do wszystkich większych przedsiębiorstw komunikacyjnych w kraju.

Początki eksploatacji w Białej Podlaskiej

Komunikacja miejska w Białej Podlaskiej rozwijała się bardzo dynamicznie. Po uruchomieniu pierwszych linii pod koniec lat siedemdziesiątych liczba autobusów systematycznie rosła, podobnie jak liczba pasażerów. Powstawały kolejne osiedla mieszkaniowe, rozwijały się zakłady pracy, a Miejski Zakład Komunikacyjny potrzebował nowoczesnego i niezawodnego taboru.

Jelcze M11 docierały do Białej Podlaskiej w trzech transzach przez trzy kolejne lata. Pierwsze egzemplarze pojawiły się już 1987 roku, czyli 39 lat temu. Pięć pojazdów, które otrzymały nr taborowe #014, #015, #017, #018 i #019 były początkiem historii tego modelu w bialskopodlaskiej komunikacji miejskiej. Szybko stały się podstawowym modelem autobusu obsługującym miejskie linie komunikacyjne, które wówczas oznaczane były cyframi. Spotkać je można było praktycznie na każdej trasie – od kursów prowadzących przez śródmieście po połączenia z największymi osiedlami mieszkaniowymi, a także do miejscowości pobliskich miastu, które do 1998 roku było stolicą województwa bialskopodlaskiego. Dla wielu mieszkańców widok charakterystycznego Jelcza na przystanku był codziennością przez kilkanaście kolejnych lat. W 1988 roku przyjechało aż sześć egzemplarzy tych autobusów pozwalając na dalszy rozwój sieci bialskich linii autobusów. Ostatnią transzą pojazdów z Jelczańskiej Fabryki Samochodów było pięć egzemplarzy wyprodukowanych w 1989 roku (z tym, że ostatni, o nr taborowym #031, dotarł do zajezdni przy ul. Brzegowej z początkiem 1990 r.).

Konstrukcja, która sprawdziła się w praktyce

Jelcz M11 był autobusem wysokopodłogowym o długości 11 metrów. Mógł przewieźć około 100 pasażerów, z czego 30 na miejscach siedzących. Wyposażono go w trzy pary szerokich drzwi, co znacznie usprawniało wymianę pasażerów na przystankach.

Najważniejszym elementem autobusu był sześciocylindrowy silnik Rába–MAN D2156 HM6U o pojemności 10,35 litra i mocy 192 KM. Napęd przekazywała pięciobiegowa skrzynia Csepel, a pneumatyczne zawieszenie zapewniało całkiem wysoki komfort jazdy jak na realia końca lat osiemdziesiątych.

Dzięki prostej konstrukcji autobusy były łatwe w naprawach, co miało ogromne znaczenie dla przedsiębiorstw komunikacyjnych dysponujących ograniczonym zapleczem technicznym.

Dane techniczne

Producent: Jelczańskie Zakłady Samochodowe, Jelcz-Laskowice
Lata produkcji: 1985–1990
Długość: 11 000 mm
Szerokość: 2 500 mm
Wysokość: 3 060 mm
Rozstaw osi: 5 400 mm
Silnik: Rába–MAN D2156 HM6U
Pojemność: 10 350 cm³
Moc: 192 KM (141 kW)
Skrzynia biegów: Csepel ASH-75-2, manualna, V-biegowa
Napęd: tylna oś
Liczba drzwi: 3
Układ drzwi: 2-2-2
Pojemność: około 100 pasażerów (w tym 30 miejsc siedzących)

„MIG” – przydomek znany w całej Polsce

Nie ma chyba miłośnika komunikacji miejskiej, który nie znałby określenia „MIG”. Tak właśnie kierowcy i mechanicy nazywali Jelcze M11.

Przydomek nie był przypadkowy. Charakterystyczny dźwięk silnika Rába-MAN przypominał wielu osobom odgłos silników odrzutowych, a autobus wyróżniał się spośród innych Jelczy właśnie swoim brzmieniem. Z czasem nazwa przyjęła się praktycznie w całej Polsce i funkcjonuje do dziś.

Codzienność bialskiej komunikacji

Przez całe lata dziewięćdziesiąte Jelcze M11 stanowiły podstawę taboru MZK Biała Podlaska. To właśnie nimi mieszkańcy dojeżdżali do szkół, zakładów pracy, dworca kolejowego czy na zakupy.

Choć nie były autobusami luksusowymi, uchodziły za pojazdy solidne i wytrzymałe. Kierowcy cenili je za prostotę obsługi, a mechanicy za stosunkowo łatwy dostęp do podzespołów. Oczywiście nie były pozbawione wad – zimą pasażerowie siedzący z tyłu często narzekali na słabsze ogrzewanie, a wysoka podłoga utrudniała podróż osobom starszym oraz rodzicom z wózkami dziecięcymi.

Koniec służby

Na początku XXI wieku rozpoczęła się modernizacja taboru MZK. Do Białej Podlaskiej zaczęły trafiać autobusy niskopodłogowe, spełniające nowe wymagania dotyczące komfortu podróży i ochrony środowiska.

Wraz z pojawieniem się nowszych konstrukcji Jelcze M11 stopniowo wycofywano z eksploatacji. Dla wielu mieszkańców był to koniec pewnej epoki – epoki autobusów, które przez kilkanaście lat były nieodłącznym elementem miejskiego krajobrazu. Pierwsze egzemplarze sprzedano do prywatnego przedsiębiorcy z Dąbrowy Górniczej już w 2002 roku. W kolejnych latach następowały wycofania z ruchu i kasacje tych autobusów, aż po ich kres w 2012 roku, gdy skasowano ostatniego z nr taborowym #017. 25 lat eksploatacji modelu autobusu miejskiego to, jak na współczesne czasy, sporo, bowiem nowoczesne autobusy rzadko docierają do 20 lat eksploatacji, może poza niezniszczalnymi Mercedesami-Benz O303 czy O405.

Czy wiesz, że…?

Jelcz M11 był produkowany jedynie przez pięć lat, ale przez kolejne dwie dekady stanowił podstawę taboru wielu przedsiębiorstw komunikacyjnych.

Przydomek „MIG” nie pochodził od producenta, lecz został nadany przez kierowców ze względu na charakterystyczny odgłos silnika.
Autobusy M11 trafiły do kilkudziesięciu miast w całej Polsce – od dużych aglomeracji po niewielkie przedsiębiorstwa, takie jak MZK Biała Podlaska.
Wysoka podłoga, będąca standardem lat osiemdziesiątych, miała aż 97 cm wysokości nad jezdnią.

W okresie największego rozwoju komunikacji miejskiej w Białej Podlaskiej Jelcze M11 należały do najliczniejszej grupy autobusów eksploatowanych przez MZK. Łącznie jeździło ich aż 16 sztuk.
W latach dziewięćdziesiątych często można było spotkać je kursujące wspólnie z Autosanami H9-35 oraz starszymi „braćmi”, czyli Jelczami PR110.
Charakterystyczny dźwięk silnika pozwalał mieszkańcom rozpoznać nadjeżdżający autobus jeszcze zanim pojawił się na przystanku.

Na zakończenie

Jelcz M11 nie był autobusem przełomowym ani najbardziej nowoczesnym. Był jednak dokładnie tym, czego potrzebowała polska komunikacja miejska w drugiej połowie lat osiemdziesiątych – prostym, trwałym i niezawodnym pojazdem zdolnym każdego dnia wykonywać ciężką pracę przewozową. W Białej Podlaskiej przez wiele lat stanowił podstawę funkcjonowania MZK i dla wielu mieszkańców pozostaje jednym z najbardziej charakterystycznych autobusów, jakie kiedykolwiek wyjechały na ulice miasta. To właśnie takie pojazdy budują historię transportu publicznego – nie spektakularnymi rekordami, lecz tysiącami zwykłych, codziennych kursów.

Zestawienie dostaw oraz skreśleń ze stanu autobusów Jelcz M11 we flocie Miejskiego Zakładu Komunikacyjnego w Białej Podlaskiej: