Zanim powstało MPK we Włocławku…

W XIX w. Włocławek był największym miastem, po Warszawie, w Guberni Warszawskiej. Miasto liczyło w 1900 roku około 20 tysięcy mieszkańców. Powstawały liczne zakłady przemysłowe, stąd też pojawił się pomysł aby uruchomić komunikację miejską. Pierwszą koncepcją było uruchomienie tramwaju konnego, później elektrycznego. Jednak dopiero w 1929 r. plany zostały wdrożone i na ulicach miasta pojawiła się regularna komunikacja miejska. Tym samym Włocławek na krótko dołączył do nielicznych miast z komunikacją autobusową.

Tramwaj?

W 1892 roku Rząd Guberniany Warszawski, jak podawała Gazeta Warszawska nr 34, przystąpił do ogłoszenia licytacji na uruchomienie komunikacji tramwajowej we Włocławku. Projekt sieci uzyskał zatwierdzenie Ministerstwa Spraw Wewnętrznych. Zakładano, że przedsiębiorąca, który zaoferuje najwyższą prowizję od dochodu z przedsięwzięcia, na własny koszt i ryzyko wprowadzi w mieście tramwaj konny do transportu osób i towarów. Plan przewidywał linię tramwajową w relacji: ul. Kaliska <-> Nowy Rynek <-> Brzeska <-> Bednarska <-> Bulwarowa (następnie sieć tramwajów konnych mogła być rozbudowana „po całym mieście”). Warunki przetargu zakładały wykorzystanie takich samych wagonów pasażerskich jak kursujące ówcześnie w Warszawie. Miały one posiadać dwie klasy, w których opłaty miały wynosić 5 lub 7 kopiejek od osoby. Koncesja miała być wydana na okres 35 lat. Po upływie tego okresu sieć miała przejść na własność miasta. Z braku ofert przetarg nie doszedł do skutku.

Pomysł uruchomienia sieci tramwajowej powrócił w 1911 r. Jak podawał Dziennik Kujawski nr 223, tym razem planowano dwie linie: od dworca kolejowego ulicami Żelazną, Nowym Rynkiem, Nową, Starym Rynkiem, Tumską obok katedry do rzeźni miejskiej i drugą linię od Nowego Rynku ulicą Kaliską do cmentarza. Jednak tylko na planach się skończyło.

Należy wspomnieć że w 1910 roku (Gazeta Kujawska, 1910 nr 160-162) uruchomiono komunikację pomiędzy Włocławkiem a Lipnem, jak donosiła Gazeta Kujawska kursy odbywały się z Włocławka o 11 i 4 po południu, a z Lipna o 9  i 14.20. Cena 75 kopiejek i 50 kopiejek (II klasa). Ze względu na stan drogi połączenie zawieszono. Kolejną próbę podjęto w 1911 r., (Gazeta Kujawska, 1911) ale stan drogi pozwolił tylko na jeden kurs (powrotny został odwołany).

Rok 1928 -> pierwsza regularna komunikacja z Włocławka do Wieńca-Zdroju

Można powiedzieć, że w 1928 r uruchomiono jednak tramwaj /kolejkę/ – podmiejski do Wieńca Zdroju. W związku z dynamicznie rozwijającym się „zdrojowiskiem” w Wieńcu Zdroju i braku dogodnego dojazdu (jezdnia była w fatalnym stanie) w 1928 roku na trasie Włocławek – Wieniec uruchomiono prowizoryczną kolejkę konną a następnie motorową¹. W celu zapewnienia komunikacji w tej relacji zakupiono duży wagon typu tramwajowego². Trasa przebiegała od przystanku przy trakcie Wienieckim za „plantem kolejowym” we Włocławku wzdłuż ul. Wienieckiej do Wieńca Zdroju.³

W 1928 roku regularne kursy tramwaju odbywały się z Włocławka o godz.: 10, 14, 16. Kursy powrotne o: 12.30, 15.30, 18.30. W roku następnym kursy odbywały się początkowo trzy razy dziennie (godz. 10, 14, 16, a powrotne o 12.30, 15.30, 18.30) W sezonie letnim aż cztery razy dziennie (odjazdy o: 8.30, 11, 13.30 i 16), a w niedzielę i święta nawet jeszcze częściej.⁴

1930 -> jednak autobus

Kolejka /tramwaj/ przetrwał tylko 2 lata, po wybudowaniu szosy do Wieńca szybszą formą transportu okazały się autobusy (kolejka była już tylko wykorzystywana jako dowóz towarów do Wieńca bez ruchu pasażerskiego). 2 sierpnia 1930 roku oddano nową szosę z Włocławka do Wieńca i już następnego dnia uruchomiono regularne kursy autobusowe do Wieńca Zdroju – z placu Sterna i dworca PKP.⁵⁶

Regularne komunikacja autobusowa do Wieńca utrzymała się do roku 1939r. Najczęściej to było ok. siedmiu-ośmiu kursów dziennie tam i z powrotem. Dla przykładu, w 1931 roku było to 8 kursów dziennie, w 1932 r. tylko 7 kursów dziennie ale w niedzielę od 1.30 do 18 co pół godziny. W 1939 r. 7 kursów dziennie tam i z powrotem (odjazdy z Włocławka: 7, 10, 12, 14, 15.30, 16.30, 19).⁷

1929 -> komunikacja miejska we Włocławku

15 września 1929 roku, jak informowała lokalna prasa, uruchomiono komunikację miejską na terenie miasta Włocławek (trzy linie). Koncesję na uruchomienie komunikacji otrzymało przedsiębiorstwo p. Kazimiery Balcerowskiej. Adres biura przedsiębiorstwa: (sprzedaż biletów) ul. 3go Maja 27, a także Plac Wolności 7 (sprzedaż biletów)⁸

Oficjalne uroczystości uruchomienia komunikacji autobusowej rozpoczęły się mszą o 9 rano, po nich poświęcono tabor i autobusy wyjechały na trasę (odbył się pierwszy przejazd z oficjelami i prasą). Po południu rozpoczęły się regularne kursy.⁹

Na liniach miejskich przedsiębiorstwa p. Balcerowskiej miały kursować 3 autobusy marki „Ford” – szesnastomiejscowe. Planowano że 3 linie, miały nosić nazwy – „Polska”, „Wisła” i „Kujawianka”. Jednak ostatecznie nadano im tylko nr 1, 2, 3.¹⁰

Trasy pierwszej komunikacji miejskiej:¹¹

„1” – okrężnie z Dolnego Szpetala ulicami Brzeską, pl. Wolności, Kościuszki, Ciemną Aleją, Kaliską do ul. Planty z powrotem do ul. Długiej, ul. Długą do Kapitulnej z powrotem Chłodną do szosy Brzeskiej i do Dolnego Szpetala;

„2” – okrężnie ulicą Płocką od Kujawskiej Elektrowni Okręgowej, dalej ulicami: Łęgską, Bechiego, Bulwarową do Katedry, pl. Kopernika, Karnkowskiego, Kilińskiego, Kościuszki, Ciemną Aleją, Rolniczą, Wolnością, Al. Szopena do cegielni miejskiej, z powrotem Szopena, Warszawską do pl. Wolności i z powrotem przez Kilińskiego do Elektrowni.

„3” – ulicami: Kępiny, Żytnią, Stodólną, Królewiecką, Zduńską, Pl. Wolności, 3go Maja, Cyganką, pl. Kopernika do Katedry, Toruńską do Białej Cegielni (początkowo nie była uruchomiona, rano po jednym kursie z Żytniej wykonywała „1” a z Toruńskiej „2”)

W miejscach postoju ustawiono tablice z napisami „Przystanek Autobusowy”. W lecie kursy pierwotnie planowano od 5 rano (później zmieniono na 7 rano) do 11stej wieczorem, a zimą od 6 rano do 10 wieczorem. Częstotliwość kursowania na wszystkich liniach co 30minut.¹²

Cennik: Cena biletu – za cały kurs 50gr (za część kursu 30gr) – duży bagaż 50gr; mały (waga bagażu od 20kg do 50kg) – 30gr. Wprowadzono zniżki dla policjantów i funkcjonariuszy straży ogniowej za darmo, a urzędnicy państwowi i komunalni, wojskowi, dzieci i młodzież szkolna – z ulgą 50%. Wprowadzono również bilety okresowe: dekadowe (10-dniowe za 5zł, miesięczne za 15zł, półroczne za 73zł, roczne za 109,50zł (co ciekawe, zniżki dla dzieci na w/w bilety okresowe nie pokrywały się ze zniżkami na bilety jednorazowe)¹³

Niestety pomimo bogatej oferty liniowej jak i przewozowej, mimo faktu że Włocławek był drugim pod względem ludności miastem w woj. warszawskim¹⁴ (i większym niż pobliski Toruń) komunikacja nie przyjęła się. Ze względu na brak frekwencji autobusy miejskie przestały kursować już po 2,5 miesiącach – 1.12.1929 r.¹⁵

1931 -> kolejna próba uruchomienia autobusów

W sierpniu 1931 r. pojawił się kolejny chętny do uruchomienia komunikacji autobusowej na terenie miasta. Konsorcjum autobusowe, które prowadziło komunikację miejską  w Białymstoku i Brześciu nad Bugiem zgłosiło się do Magistratu m. Włocławka z propozycją wydania koncesji na urządzenie stałej komunikacji miejskiej. Planowane było uruchomienie 4 linii autobusowych. Wniosek został złożony, jednak Rada Miejska nie była wstanie podpisać odpowiedniej umowy (na wzór umów podobnych w innych miastach). W czerwcu 1932 r. Rada Miejska nadal nie rozstrzygnęła nadania koncesji dla przedsiębiorcy. Przez ponad 8 miesięcy nie ustalono warunków. Jak donosiła prasa proponowana umowa nie generowała nakładów finansowych ze strony miasta a przeciwnie gwarantowała jakiś % zysku. Koncesja miała obowiązywać przez 15 lat, proponowano opłatę w wysokości 15 gr za kurs. W efekcie umowy nie podpisano m.in. przez konieczność budowy przez przedsiębiorcę specjalnych garaży. ¹⁶

1932 –> Ciechocinek z komunikacją miejską i połączenia podmiejskie

Co nie wyszło we Włocławku to w 1932 roku zrealizowano w Ciechocinku. W lipcu Państwowe Zakłady Inżynierii uruchomiło komunikację autobusową od przystani „Vistula” na Wiśle przez cały Ciechocinek do nowego basenu na długości około 6km.¹⁷

Należy wspomnieć że w okresie międzywojennym została uruchomiona komunikacja lokalna z Włocławka m.in. do miejscowości:  Brześć, Chodecz, Ciechocinek, Dobrzyń n. Wisła, Izbica, Koło, Kowal, Lipno, Lubraniec, Osięciny, Piotrków Kujawski, Przedecz, Radziejów. Najczęściej było to kilka kursów dziennie tam i z powrotem.¹⁸ Rozwój połączeń autobusowych zastopował wybuch II wojny światowej…

1946 -> przymiarki do uruchomienia komunikacji po wojnie

Tuż po wojnie we Włocławku mieszkało około 50 tysięcy mieszkańców. Już w 1946 roku zauważono konieczność uruchomienia komunikacji miejskiej we Włocławku. Kujawskie Stowarzyszenie Techników we Włocławku publicznie postulowało o uruchomienie trzech linii autobusowych w relacjach:¹⁹

„1” Milęcin – Plan Wolności – Bulwar- Szpetal Dolny – Kolonia Urzędnicza

„2” Zdrojowisko Wieniec – Pl. Wolności – Gimnazjum Długosza – Celuloza – Elektrownia

„3” Tartak na Zazamczu – Huta b. Szklana – Fabryka Wisła – Plac Wolności – Szopena – Cmentarz – Szosa Kowalska (okolice Jeziora Czarnego i Wikaryjskiego)

Jednak ze względu na braki taboru, urzędnicy miejscy nie podjęli działań w sprawie uruchomienia komunikacji. Uruchomiono tylko regularne kursy z Włocławka do Wieńca Zdroju – kilka kursów dziennie.²⁰

* artykuł autorstwa Pana Jacka Madajskiego, który wyraził zgodę na jego publikację na naszych łamach. Artykuł opublikowano 19 marca 2025 roku na łamach gazety „Głos Włocławianina”

link: https://gloswloclawianina.pl/2025/03/19/zanim-powstalo-mpk-komunikacja-miejska-we-wloclawku/

Przypisy:

1. Gazeta Kujawska: organ międzypartyjnych stronnictw politycznych 1946.09.03, R. 1, nr 199 ↩︎
2. ABC: pismo codzienne, informuje wszystkich o wszystkiem. R. 3, 1928 ↩︎
3. ABC: pismo codzienne, informuje wszystkich o wszystkiem. R. 3, 1928, nr 173 ↩︎
4. ABC : pismo codzienne, informuje wszystkich o wszystkiem. R. 4, 1929, nr 226 ↩︎
5. ABC : pismo codzienne, informuje wszystkich o wszystkiem. R. 4, 1929 ↩︎
6. Gazeta Kujawska : organ międzypartyjnych stronnictw politycznych 1946.09.03, R. 1, nr 199 ↩︎
7. ABC: pismo codzienne, informuje wszystkich o wszystkiem 1939 1 lipiec ↩︎
8. ABC: pismo codzienne, informuje wszystkich o wszystkiem. R. 4, 1929, nr 221 ↩︎
9. ABC: pismo codzienne, informuje wszystkich o wszystkiem. R. 4, 1929, nr 251 ↩︎
10. ABC: pismo codzienne, informuje wszystkich o wszystkiem. R. 4, 1929, nr 221 ↩︎
11. ABC: pismo codzienne, informuje wszystkich o wszystkiem. R. 4, 1929, nr 221 ↩︎
12. ABC: pismo codzienne, informuje wszystkich o wszystkiem. R. 4, 1929, nr 244 ↩︎
13. ABC: pismo codzienne, informuje wszystkich o wszystkiem. R. 4, 1929, nr 244 ↩︎
14. Rocznik statystyczny 1938 ↩︎
15. ABC: pismo codzienne, informuje wszystkich o wszystkiem. R. 4, 1929, nr 341 ↩︎
16. ABC: pismo codzienne, informuje wszystkich o wszystkiem 1931 nr 225 ↩︎
17. ABC: pismo codzienne, informuje wszystkich o wszystkiem 1932 nr 192 ↩︎
18. ABC: pismo codzienne, informuje wszystkich o wszystkiem 1933 17 lipiec ↩︎
19. Gazeta Kujawska: organ międzypartyjnych stronnictw politycznych 1946.08.26, R. 1, nr 192 ↩︎
20. Gazeta Kujawska: organ międzypartyjnych stronnictw politycznych r 1946, 1947 ↩︎