Autor: Stanisław Sitarek*
Remonty, budowa, remonty…
Wiosną jak to zwykle bywało drogowcy zabrali się za remont torowisk. Tego roku w swoich planach mieli zapisane kilka remontów najbardziej wyeksploatowanych odcinków. Na liście prac znalazł się odcinek na ul. Toruńskiej (od Filmowej do Kazimierza Wielkiego), mosty tramwajowe na ul. Marszałka Focha, ul. Gdańska od Mickiewicza do Chodkiewicza oraz ul. Chodkiewicza od Gdańskiej do Sułkowskiego. Na pierwszy ogień poszedł remont mostów tramwajowych w ciągu ul. Marszałka Focha. W związku z tym od 1 kwietnia tramwaje przestały znów docierać na Wilczak. Od tej pory została zawieszona linia tramwajowa nr „1”, a tramwaje linii nr „3” skierowano z Wyścigowej do Lasu Gdańskiego. Z kolei „ósemkę” skierowano ruchem okrężnym, z Kapuścisk przez Babią Wieś, rondo Bernardyńskie, rondo Jagiellonów, Jagiellońską, dworzec autobusowy, rondo Fordońskie, most Pomorski – z powrotem na Kapuściska. Na mostach „Solidarności” nie tylko wymieniano tory, ale wzmocniono całą płytę obu mostów. Do tego wzmocniono konstrukcję innych elementów przeprawy, przełożono wszystkie instalację oraz wzmacniano przyczółki mostowe. Wszystkie prace były bardzo czasochłonne i mocno złożone, stąd ich termin wykonania określono wstępnie na 5 miesięcy, ale się przeciągły o kolejny i trwały do końca września. W kwietniu budowa linii tramwajowej do dworca PKP weszła w kolejną fazę robót. Był to jeden z ostatnich etapów budowy nowej trasy. 14 kwietnia 2012 r. drogowcy zamknęli dla ruchu odcinek ulicy Dworcowej, od Unii Lubelskiej do Zygmunta Augusta oraz plac autobusowy przed budynkiem dworca i zaczęli układać szyny w bezpośrednim sąsiedztwie dworca. Dodatkowo zostało przeniesione i wyremontowane wejście do tunelu prowadzącego na dworzec kolejowy oraz przebudowana cała instalacja podziemna. W związku z przebudową tego rejonu miasta, od 14 kwietnia nastąpiły wielkie zmiany w ruchu autobusów obok dworca kolejowego Bydgoszcz Główna. Zamknięcie ul. Dworcowej oraz likwidacja starej pętli i placu postojowego oznaczało sporo kłopotów dla pasażerów komunikacji miejskiej. Tydzień później ruszyło układanie torowiska na nowym moście tramwajowym nad Brdą. Kiedy i z tym się uporano do zakończenia budowy linii tramwajowej do dworca PKP pozostało jedynie gruntowna przebudowa skrzyżowania ul. Dworcowej z Królowej Jadwigi. Z końcem czerwca budowa linii tramwajowej do Dworca PKP weszła w ostatni etap realizacji. Tym razem drogowcy zabrali się za skrzyżowanie ul. Dworcowej z Królowej Jadwigi i Fredry. W sobotę – 30 czerwca ruch autobusów podążających od Rycerskiej skierowano przez nowy plac przed dworcem kolejowym. Równocześnie drogowcy otworzyli dla ruchu zamknięty do tej pory fragment ul. Dworcowej, od Zygmunta Augusta do Unii Lubelskiej i zabrali się za przebudowę i układanie torów na tym newralgicznym skrzyżowaniu. Prace prowadzono połówkowo, tak aby przejazd był możliwy w jednym kierunku. Prace na tym skrzyżowaniu znów wymusiły zmiany w przebiegu poszczególnych linii łączących rejon dworca z poszczególnymi dzielnicami.
W lipcu dotarły dobre informację z placu budowy bydgoskiej inwestycji drogowej – linii tramwajowej do dworca kolejowego. Otóż, zgodnie z planem, zakończono podciąganie mostu tramwajowego. Dzięki temu konstrukcja osiągnęła już ostateczną geometrię, a pracownicy firmy Gotowski mogli zabrać się za prace wykończeniowe. Próbne obciążenie przeprawy zostało zaplanowane w połowie września. We wrześniu, warta prawie 100 mln złotych nowa inwestycja, czyli budowa nowej linii tramwajowej do dworca kolejowego powoli zbliżała się do końca. Jeszcze 10 września na nowym moście tramwajowym im. Władysława Jagiełły odbyły się próby obciążeniowe. Na obiekt wjechały cztery ciężarówki, załadowane piaskiem. Każda z nich ważyła około 30 ton. Testy wypadły bardzo dobrze. Oczywiście budowlańcy przy wjeździe pierwszych pojazdów tradycyjnie stali pod mostem. Testy pod czujnym okiem inżynierów z Politechniki Gdańskiej trwały cały dzień. Zaplanowano dwa rodzaje testów: statyczne – z rozmieszczeniem w różnej konfiguracji załadowanych ciężarówek oraz dynamiczne – z ciężarówkami przejeżdżającymi przez kilkucentymetrowy próg na płycie mostu. Specjaliści z Gdańska sprawdzili łącznie kilkadziesiąt parametrów. Głównie to: wartość ugięcia przęsła i czas powrotu do poziomu sprzed obciążenia, odchylenie pylonu, czy naprężenia kilku z dwunastu lin, na których podwieszono płytę most. Jak podkreślał wykonawca, firma „Gotowski”, w niektóre dni w budowę zaangażowana była setka pracowników. Największym wezwaniem był montaż 30- metrowego pylonu mostu. Jest on pochylony w dwóch płaszczyznach. Poza tym to pierwszy podwieszany most, budowany z myślą o ruchu tramwajowym. Na koniec na konstrukcji zainstalowano efektowną iluminację. Wieczorem most może zmieniać kolory na żółty, zielony, fioletowy, czerwony lub niebieski. 26 września 2012 r. na nowo wybudowanej trasie do dworca pojawił się pierwszy tramwaj. Wprawdzie nie był to wóz liniowy lecz techniczny z którego pomostu rozwieszono sieć trakcyjną, ale i tak, taki widok radował serca wielu bydgoszczan. Specjalny wóz techniczny wjechał na tory od strony ulicy Focha, skąd majestatycznie poruszał się w kierunku pętli „Rycerska”. Za pomocą niego rozwieszano i mocowano przewód jezdny na wcześniej rozwieszone druty poprzeczne. Wszystkie prace sieciowe zakończono w połowie października, a 14 listopada przeprowadzono próbę generalną trasy. Skład dwóch wagonów „805 Na” dwukrotnie przejechał nową trasą i po wszystkich rozjazdach. Próba przyniosła pomyślny rezultat i tym samym linia była gotowa do odbioru.
Zakończenie robót i uroczyste otwarcie…
To był historyczny moment, który w pobliże nowego mostu tramwajowego im. Władysława Jagiełły, mimo nie najlepszej pogody, przyciągnął blisko pół tysiąca osób! Tak więc po 22 latach przerwy – 22 listopada znów została uruchomiona linia tramwajowa do dworca kolejowego. W uroczystościach oprócz najwyższych władz miasta, województwa, wykonawcy udział wzięli przedstawiciele MZK, ZDMiKP oraz liczni dziennikarze łącznie z lokalną telewizją. Po tym, jak prezydent podziękował wykonawcom za realizację inwestycji, a mieszkańcom za przybycie na otwarcie linii, nastąpił długo oczekiwany moment przecięcia wstęgi. Nic już nie stało na przeszkodzie, aby pierwsze tramwaje oficjalnie przejechały nową trasą do pętli Rycerska zlokalizowanej w pobliżu dworca. Jako pierwszy na trasę wyruszył zabytkowy, odrestaurowany wagon typu „Herbrand” z 1896 roku. Zaskoczeniem dla podróżnych był fakt, że za sterami zabytkowego wagonu zasiadł sam prezydent Rafał Bruski. Drugi w kolejności pojawił się zabytkowy dziadek „Herbrand VNB-125” z otwartymi pomostami, a po nim nieco młodsza bo z 1960 r. „eNka”, czyli wagon „5N”. Dalej w tej niecodziennej parady tramwajów pojawił się kolejno, przegubowa PESA – 122N, zestaw wagonów 805NM, a całość zamykał tradycyjny zestaw wagonów „805Na”. Jeszcze tego samego dnia, tuż po zakończeniu uroczystości pomiędzy Babią Wsią a Rycerską ruszyła specjalna linia „D”, którą obsługiwały: dwa zabytkowe wagony, niskopodłogowy tramwaj 122N oraz zestaw wagonów „805 Na”, w odstępach co 15 minut. Otwarcie trasy do dworca świętowano przez dwa dni – 22 i 23 listopada, a przejazd linią „D” był darmowy. W tych dniach największym powodzeniem cieszył się obudowany „Herbrand” z 1896 r., który notabene pojawił się po raz pierwszy na torach. Na zakończenie warto przytoczyć kilka podstawowych liczb związanych z tą inwestycją: Inwestycja „Budowa linii tramwajowej z centrum miasta do dworca PKP Bydgoszcz Główna z rozbudową ulic: Marszałka Focha, Naruszewicza, Dworcowej i Zygmunta Augusta” trwała 2 lata i kosztowała miasto ponad 79,672 mln zł. Z czego projekt uzyskał dofinansowanie w wysokości ponad 34 mln zł w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Kujawsko-Pomorskiego na lata 2007 – 2013; (Priorytet 1. Rozwój infrastruktury technicznej, działanie 1.2. Infrastruktura transportu publicznego). Długość dwutorowej linii tramwajowej wynosi – 1760 metrów; Liczba przystanków tramwajowych – 5 par – Focha – Królowej Jadwigi (2 pary) – Dworcowa – Matejki – Zygmunta Augusta – dworzec kolejowy – Zygmunta Augusta – Rycerska Most wantowy nad rzeką Brda ma rozpiętość przęsła – 70 m, szerokość pomostu – 14,2 m, a całkowita długość wynosi – 82,65 m. Wysokość pylonu to – 34 metry (w tym 26,7 m ponad płytę pomostu). Pylon trzyma sześć lin zakotwiczonych w ogromnych betonowych blokach, natomiast do samego pylonu, na dwunastu linach podwieszone jest przęsło pomostu. Całość zaprojektowano na obciążenie do 30 ton. Co ciekawe konstrukcja została zaprojektowana i wykonana w tzw. systemie węgierskim. Oznacza to, że w pomost wmontowano dwa tory tramwajowe z możliwością przejazdu po nich samochodów. Po jednej stronie mostu jest chodnik dla pieszych, a po drugiej ścieżka rowerowa. Na trasie przejazdu powstała nowa podstacja trakcyjna przy ul. Naruszewicza, której moc wynosi 3 x 1200 kVA Na całej trasie zainstalowano 46 szt. wyświetlaczy LCD.
Regularne kursowanie…
Regularne połączenie tramwajowe z dworcem kolejowym i dalej z pętlą „Rycerska” nastąpiło dwa dni później, w sobotę – 24 listopada 2012 r. Otwarcie nowej linii wiązało się z dużymi zmianami w całej sieci komunikacji miejskiej w Bydgoszczy. Tego dnia, łącznie pięć z siedmiu linii tramwajowych zmieniły na stałe lub czasowo trasy, do tego po 20 latach przerwy na tory powróciła linia nr „5”. A jak od tego dnia przedstawiał się układ sieci tramwajowej:
• linia nr 1: Wilczak – Babia Wieś (linia szczytowa)
• linia nr 2: Rondo Kujawskie – Dworzec Autobusowy – Rycerska
• linia nr 3: Wyścigowa – Dworzec Autobusowy – Rycerska
• linia nr 4: Glinki – Dworzec Autobusowy – Rondo Jagiellonów
• linia nr 5: Glinki – Babia Wieś – Rycerska
• linia nr 6: Łęgnowo – Babia Wieś – Rondo Jagiellonów
• linia nr 7: Kapuściska – Wyścigowa
• linia nr 8: Kapuściska – Dworzec Autobusowy – Wilczak
Taka organizacja wymusiła dodatkowe komplikacje na liniach nr „4” i „6”. Obie na rondzie Jagiellonów zmieniały się numerami. Czyli, kiedy do ronda, przez Babią Wieś przyjeżdżała „szóstka” to za rondem ten sam tramwaj odjeżdżał już jako „czwórka” i odwrotnie. Nowy układ sieci tramwajowej budził wiele emocji, a nawet niezadowolenia, szczególnie mieszkańców Miedzyna i Wilczaka, którym zabrano linię nr „3”. Równocześnie z otwarciem linii tramwajowej do dworca Bydgoszcz Główna pasażerowie otrzymali nowe, rewolucyjne narzędzie tzw. ITS. Mowa o tzw. małym Inteligentnym Systemie Transportowym (z ang. Intelligent Transportation Systems), czyli systemie super aktualnych informacji dotyczących rozkładów jazdy bydgoskiej komunikacji miejskiej. Dzięki niemu pasażer wiedział, co do minuty czas przyjazdu autobusu, albo tramwaju na dowolnie wybranym przystanku. Od tej pory dokładny czas przyjazdu można było sprawdzić na trzy sposoby:
• na stronie internetowej;
• za pomocą specjalnej aplikacji w telefonach komórkowych;
• oraz na specjalnych monitorach (tablicach) zamontowanych na nowych przystankach powstałych w ramach budowy linii tramwajowej do dworca – od węzła „Garbary” do pętli „Rycerska”.
Jak pisała lokalna prasa: „Ten etap wdrażania ITS kosztował około 4,2 mln zł. W kolejnym, na który ZDMiKP otrzymał już 56 mln zł z Unii Europejskiej, jednym z elementów będzie stawianie elektronicznych tablic z rozkładami jazdy na innych, najważniejszych przystankach w całym mieście, a tramwaje otrzymają priorytet w ruchu na skrzyżowaniach”. Nowo uruchomiona linia tramwajowa do dworca kolejowego zainspirowała do przygotowania w gmachu Archiwum Państwowego wystawy „Tramwajem po Dworcowej”. Było to wspólne dzieło Stowarzyszenia na rzecz Rozwoju Transportu Publicznego, Archiwum Państwowego w Bydgoszczy i Miejskich Zakładów Komunikacyjnych Sp. z o.o. w Bydgoszczy. W sali na parterze, na kilkunastu planszach można było prześledzić historię komunikacji tramwajowej od uruchomienia tramwaju konnego w 1888 r. aż do czasów współczesnych, łącznie z budową trasy do dworca. Łącznie zgromadzono ponad 200 fotografii i niezwykłych eksponatów związanymi z dziejami naszych tramwajów. Szczególną uwagę zwiedzających przyciągały oryginalne eksponaty, w tym m.in. kolekcja biletów, kasowników czy haków do mocowania sieci trakcyjnej. Wystawę, którą otwarto 6 grudnia było można zwiedzać do końca lutego 2013 roku.
Obecnie trasa tramwajowa do bydgoskiego dworca jest nadal podstawowym połączeniem komunikacji miejskiej z kolejowym „oknem na świat”.
*Stanisław Sitarek – emerytowany pracownik MPK, WPK i MZK w Bydgoszczy, gdzie zajmował się łącznością w przedsiębiorstwie. Pasjonat historii komunikacji miejskiej w Bydgoszczy. Autor m.in. książek pod tytułami: „Bydgoskie tramwaje” wspólnie ze ś.p. Dariuszem Walczakiem oraz „Bydgoskie autobusy” wspólnie z Dariuszem Falkowskim. Pan Stanisław jest naszym stałym współpracownikiem.
