W historii polskiego transportu autobusowego okres transformacji ustrojowej po 1989 roku przyniósł istotne zmiany nie tylko w organizacji przewozów, lecz także w strukturze taboru eksploatowanego przez przedsiębiorstwa PKS. Wraz z otwarciem rynku oraz rozwojem prywatnego importu pojazdów używanych do Polski zaczęły trafiać autobusy pochodzące z Europy Zachodniej, w tym także z Włoch. Wśród nich szczególne miejsce zajmowały pojazdy powstające w niewielkich, często rodzinnych przedsiębiorstwach zajmujących się budową nadwozi autobusowych – swoistych „manufakturach” karoseryjnych, które łączyły tradycyjne rzemiosło z produkcją krótkoseryjną.
Do najbardziej charakterystycznych przedstawicieli tego nurtu należały firmy Barbi, Bianchi oraz Dalla Via. Przedsiębiorstwa te nie były wielkimi koncernami motoryzacyjnymi, lecz wyspecjalizowanymi producentami nadwozi autobusowych, które montowano na podwoziach znanych marek – najczęściej takich jak Iveco czy Volvo. Ich wyroby trafiały głównie na rynek turystyczny i międzymiastowy we Włoszech. Jednak wraz z importem używanych pojazdów część z nich znalazła się również w Polsce.
Autobusy tych producentów pojawiały się głównie na początku XXI wieku w taborze różnych przedsiębiorstw PKS, gdzie często stanowiły ciekawą alternatywę dla dominujących w poprzednich dekadach konstrukcji krajowych, takich jak Autosan H9 czy Jelcz PR110. Dzięki bardziej komfortowemu wyposażeniu, wyższym osiągom oraz nowocześniejszej stylistyce wyróżniały się na tle starszych autobusów używanych w przewozach regionalnych i dalekobieżnych.
Celem niniejszego tekstu jest przybliżenie historii oraz charakterystyki włoskich „manufaktur autobusowych” Barbi, Bianchi i Dalla Via, a także omówienie ich obecności w Polsce – ze szczególnym uwzględnieniem egzemplarzy eksploatowanych w przedsiębiorstwach PKS. Analiza obejmuje zarówno tło powstania tych firm i specyfikę ich produkcji, jak i konkretne modele autobusów, które trafiły na polskie drogi wraz z falą importu używanych pojazdów z Europy Zachodniej.
Carrozzeria Barbi i jej autobusy w Polsce
Jedną z najbardziej rozpoznawalnych włoskich manufaktur autobusowych była firma Carrozzeria Barbi, wywodząca się z regionu Emilia-Romania. Przedsiębiorstwo zostało założone w 1905 roku przez Galileo Barbi w miejscowości Concordia sulla Secchia w prowincji Modena. Początkowo była to niewielka pracownia rzemieślnicza zajmująca się budową powozów konnych, która z czasem przekształciła się w wyspecjalizowaną firmę karoseryjną. Wraz z rozwojem motoryzacji przedsiębiorstwo zaczęło konstruować nadwozia samochodowe montowane na podwoziach wielu producentów, m.in. Alfa Romeo, Fiat czy Lancia.
Z czasem firma skoncentrowała się na produkcji nadwozi autobusowych, szczególnie pojazdów turystycznych i międzymiastowych o wysokim standardzie wyposażenia. W latach powojennych autobusy Barbi zyskały renomę na rynku włoskim dzięki komfortowi podróży oraz charakterystycznej stylistyce. W kolejnych dekadach wprowadzano wiele innowacji, takich jak podwyższona podłoga, klimatyzacja czy rozbudowane systemy komfortu dla pasażerów. W latach osiemdziesiątych ważnym partnerem technologicznym firmy została Volvo, na którego podwoziach powstawało wiele modeli autokarów tej marki. Wśród nich szczególne znaczenie zdobył model Italia 99, którego “podciętą” stylistykę opracował znany włoski projektant Giorgetto Giugiaro.
Barbi Italia 99 II w PKS
Jednym z modeli, które trafiły do Polski w ramach importu używanych autokarów z Europy Zachodniej, był Barbi Italia 99 II. Autobusy te pojawiły się w taborze przedsiębiorstw PKS około 2007. Konstrukcyjnie pojazdy te powstawały najczęściej na podwoziu Volvo B12 lub wcześniejszego Volvo B10M. ( te co jeździły w Polsce, były B12). Były to komfortowe autokary turystyczne o podwyższonej podłodze, wyposażone w klimatyzację, regulowane fotele pasażerskie, system nagłośnienia oraz duże luki bagażowe.
W Polsce model ten można było spotkać między innymi w przedsiębiorstwie Przedsiębiorstwo Komunikacji Samochodowej w Bełchatowie, gdzie był wykorzystywany głównie w przewozach dalekobieżnych oraz turystycznych. Pojazd tego typu pracował również w spółce Przedsiębiorstwo Komunikacji Samochodowej „Wschód” S.A., będącej częściowym następcą dawnego Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Hrubieszowie. W przedsiębiorstwie tym autokary Barbi były wykorzystywane przede wszystkim w kursach międzymiastowych oraz w przewozach okazjonalnych. Dzięki wyższemu standardowi wyposażenia wyróżniały się na tle starszego taboru krajowej produkcji. Pojazd bełchatowski, jeździł w latach 2009-2021, a pojazd Hrubieszowski pod różnymi organizatorami w latach 2007 – 2015.
Barbi C5 w przedsiębiorstwach PKS
Drugim typem autobusu tej marki spotykanym w Polsce był model Barbi C5. Pojazdy te były konstrukcyjnie nieco prostsze od autokarów Italia 99 i również powstawały na podwoziach firmy Volvo. Charakteryzowały się klasyczną sylwetką autokaru turystycznego z dużymi panoramicznymi szybami oraz przestronnym wnętrzem przeznaczonym do przewozów międzymiastowych.
W Polsce model C5 eksploatowało między innymi Przedsiębiorstwo Komunikacji Samochodowej w Grójcu. Autobusy te trafiały również do innych przedsiębiorstw regionalnych, takich jak Przedsiębiorstwo Komunikacji Samochodowej w Gnieźnie czy ponownie Przedsiębiorstwo Komunikacji Samochodowej „Wschód” S.A.. W wielu przypadkach były to pojazdy sprowadzane jako kilkuletnie autokary z rynku włoskiego lub zachodnioeuropejskiego, które po modernizacji trafiały do obsługi linii międzymiastowych, przewozów pracowniczych oraz wycieczek. Pojazdy z Pksu Wschód przejął spadkobierca tegoż, czyli Lubelskie Linie Autobusowe sp. z o.o, eksploatując 2 pojazdy do 2014 i 2016, a do Grójca pojazdy trafiły jako prawie nowe w 1994 i 1995. Wycofano je około 2007, a jednemu egzemplażowi, życie przedłużył gnieźnieński PKS.
Znaczenie autobusów Barbi w polskich PKS
Choć liczba autobusów marki Barbi w Polsce nie była duża, pojazdy te stanowiły interesujący element taboru przedsiębiorstw PKS w okresie transformacji rynku przewozów. Dzięki wysokiemu standardowi wyposażenia oraz charakterystycznej włoskiej stylistyce wyróżniały się na tle bardziej rozpowszechnionych konstrukcji, takich jak Autosan H10 czy Jelcz PR110(D). Jednocześnie stanowiły przykład wpływu zachodnioeuropejskich producentów nadwozi autobusowych na modernizację taboru polskich przewoźników na początku XXI wieku.
